Güzəştli ipoteka kreditlərinə büdcədən əlavə vəsait ayrıla bilərmi?

Vüqar Bayramov: “İlin ikinci yarısında  “Büdcə sistemi haqqında qanun”a  dəyişikliklər mümkün deyil”

  “Bu il üçün dövlət büdcəsindən sosial ipoteka layihələrinin maliyyələşdirilməsi məqsədilə aylıran 14 mln. manat vəsait hələlik  bitməyib. Eyni zamanda büdcədən müxtəlif sosial layihələrin reallaşmasına vəsait ayırmaları da  başa çatmayıb”. Bunu Mərkəzi Bank sədrinin müavini Aftandil Babayev itv.az-a  açıqlamasında deyib. Hazirda bazarda sosial ipotekaya daha çox tələbatın olduğunu vurğulayan A.Babayev  mexanizmin dayanıqlığı üçün dövlət büdcəsindən əlavə vəsaitlərin cəlbini zəruri sayıb. Hətta bu barədə Mərkəzi Bankın  hökumətə öz təkliflərini göndərdiyini söyləyib. 

Onu da xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl MB sədri Elman Rüstəmov İpoteka Fondunun dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaiti  xərcləyib qurtardığını bəyan etmişdi. Məlum olmuşdu ki, fondda güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün  vəsait qalmayıb.

Qeyd edək ki, yaxin müddətə sosial ipotekanin şərtlərində hansisa dəyişikliklər nəzərdə tutulmur. Hərçənd ki,  sosial ipotekanin  maksimum həddi 35 min manatdir. Daşınmaz əmlakın hazırki qiymətləri ilə isə göstərilən məbləğə ev almaq mümkün deyil.

  İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki,  güzəştli ipoteka kreditləri üçün 2010-cu ildə 14 milyon manat vəsaitin ayrılması nəzərdə tutulubsa, yenidən vəsait ayrılması qeyri-mümkündür: “Büdcə sistemi haqqında qanun”a görə ilin ikinci yarısında güzəştli ipoteka  kreditlərinin verilməsinə büdcədən əlavə vəsait  ayrıla bilməz. O baxımdan Mərkəzi Bankın dövlət büdcəsindən necə əlavə vəsait alacağı  qaranlıqdır”.

Mütəxəssis hesab edir ki, sosial ipoteka kreditlərinə ayrılan vəsaitin xərclənməsi bu istiqamətdə dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitin kiçik olması ilə bağlıdır: “Xatırladım ki, güzəştli ipoteka kreditləri üzrə  cari ilin büdcəsindən 14 milyon manat ayrılıb. Adi ipoteka kreditləri üzrə 75 milyon manat vəsaitin xərclənməsi nəzərdə tutulub”.

Ekspert deyir ki,  əgər Mərkəzi Bank  2010-cu ildə  güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün ayrılan vəsaiti tam həcmdə xərcləyibsə, büdcədən bu istiqamətə yenidən vəsait ayrıla bilməz. Onun sözlərinə görə, bunun üçün 2010-cu ilin dövlət büdcəsinə əlavə dəyişikliklər edilməlidir: “İlin ikinci yarısında isə “Büdcə sistemi haqqında qanun”a  dəyişikliklərin edilməsi mümkün deyil.Mərkəzi Bank dövlət büdcəsindən İpoteka Fonduna ayrılan vəsaitin bir hissəsini xərcləyibsə o   zaman əlavə vəsaitin ayrıla bilərdi. Lakin qurumun açıqlamalarından bəlli olur ki, vəsaitin hamısı xərclənib.Ötən il, eləcə də ipoteka bumunun yaşandığı 2007-ci ildə  güzəştli ipoteka kreditlərinə maraq  adi ipoteka kreditlərinə nisbətən aşağı idi. Bu da onunla bağlı idi ki, güzəştli ipoteka kreditlərinın faiz dərəcəsi aşağı olsa da maksimum məbləğ xeyli aşağıdır”.

Adi ipoteka kreditləri üzrə maksimum məbləğin 50 min, güzəştli ipoteka kreditləri üzrə isə 35 min manat olduğunu xatırladan mütəxəssisin sözlərinə görə,  35 min manat mənzil alınması baxımından  ciddi rəqəm  hesab oluna bilməz: “İndiki halda adi ipoteka kreditlərinə marağın az olması və diqqətin  vətəndaşların heç də hamısının istifadə edə bilmədikləri   güzəştli ipoteka kreditlərinə yönəldilməsi adi ipoteka kreditlərinin faiz dərəcələrinin əlçatan olmamasından irəli gəlirr.  Praktiki orta təbəqə adi ipoteka kreditlərindən istifadə etmək imkanlarına malik deyil”. 

Bir sıra inkişaf etməkdə olan ölkələrdə sosial mənzil proqramlarının – hökümətin dövlət büdcəsi hesabına mənzilləri inşa etməsinin həyata keçırıldiyini vurğulayan ekspert deyir ki, həmin mənzillər müəyyən müddət ərzində maya dəyəri ödənilməklə vətəndaşlara təklif edilir. V.Bayramovun fikrincə, bu tip proqramlar ipoteka kreditlərinə nisbətən daha əlverişli və əlçatandır: “Azərbaycanda sosial mənzil proqramlarının  tətbiq olunmadığını nəzərə alsaq adi ipoteka kreditlərinin faiz dərəcələri yüksək hesab edilməlidir. Hətta güzəştli ipoteka kreditlərinin faiz dərəcələri qonşu ölkələrin adi ipoteka kreditlərinin fazi dərəcələri ilə müqayisəyə gəlmir”.

V.Bayramov Azərbaycanda həyata keçirilən ipoteka proqramının kifayət qədər bahalı olduğunu düşünür.