Güzəştli ipoteka kreditlərinin verilişi dayandırılır
Vüqar Bayramov: “Yaxın vaxtlarda adi ipoteka kreditlərinin verilməsində də problemlərin olacağı mümkündür”.

Güzəştli ipoteka kreditlərinin verilişi iyul ayından etibarən dayandırılacaq. Mərkəzi Bank rəhbərliyinin son açıqlamalarına görə, bu  İpoteka Fondunun dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaiti  xərcləyib qutarması  ilə bağlıdır. Praktiki fondda güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün  vəsait qalmayıb.

Məlumat üçün bildirək cari ilin büdcəsindən güzəştli ipoteka kreditlərinin verilişinə 14 milyon  manat vəsait nəzərdə tutulub. Güzəştli ipoteka kreditləri illik 4 faizlə maksimum məbləğ 35 min manat olmaqla 30 illiyinə verilir. Kredit götürülərkən  ilkin ödəniş 15 faiz təşkil edir. 

Hazırda İpoteka Fondunun iki növ ipoteka krediti həyata keçirdiyini vurğulayan  iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bidlririr ki, güzəştli ipoteka kreditləri büdcədən ayrılan vəsait, adi ipoteka kreditləri isə  fondun yerləşdirdiyi istiqlarzlardan əldə olunan gəlirlər hesabına  verilir: “ Güzəştli ipoteka kreditlərinin dayandırılması arzuolunan deyil. Nəzərə almaq lazımdır ki, güzəştli ipoteka kreditləri sosial layihədir. Prezidentin 23 yanvar 2007-ci il tarixdə təsdiq etdiyi  “Güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsi haqqında” fərmana  əsasən güzəştli ipoteka kreditləri sosial təbəqələrə verilir. Hansıki, buraya məcburi köçkünlər, şəhid ailələri, elmi dərəcəsi olanlar, hərbi qulluqçular, sərhəd qoşunlarında çalışanlar və sair sosial qruplar   daxildir. Adıcəkilən qrupun yüksək faizlə kredit götürüb mənzil almaq imkanları məhduddur”.

V.Bayramov      qeyd edir ki, güzəştli ipoteka kreditlərinin verilişinin dayandırılması Azərbaycanda həyata keçirilən sosial layihələrdən birinin dayandırılması deməkdir: “Güzəştli ipoteka kreditlərinin dayandırılması nə iqtisadi, nə də sosial baxımdan əsaslandırıla bilməz. Düzdür, dövlət büdcəsindən güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsinə ayrılan vəsaitlərin həcmi məhduddur. 2009-cu ildə bu istiqamətə 14 milyon manat vəsait ayrılıb. 2010-cu ildə də həmin məbləğdə vəsait nəzərdə tutulub. İpoteka Fondunun qısa müddətdə dövlət büdcəsindən güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün ayrılan vəsaiti xərcləməsi həm də ondan xəbər verir ki, bu qurum vəsaitlərin xərclənməsi ilə bağlı  limitlər müəyyənləşdirməyıb, yeni mexanizimlərin tətbiqini  həyata keçirməyib. Hansıki, güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün ayrılan vəsait 2010-cu il üçün nəzərdə tutulan vəsaitdir.  O baxımdan həmin vəsaitin cari ilin birinci yarısında deyil, il ərzində xərclənməsi olduqca vacibdir. Digər tərəfdən adi ipoteka kreditlərindən fərqli olaraq güzəştli ipoteka kreditləri sosial qruplar üçün nəzərdə tutulduğundan bu kreditlərin verilməsi daha əhəmiyyətlidir”.

Adi ipoteka kreditlərinin faiz dərəcələrinin 8, güzəştli ipoteka kreditlərinin faiz dərəcələrinin isə 4 fazi təşkil etdiyini xatırladan ekspert bildirir ki, güzəştli ipoteka kreditindən istifadə etmək hüququna malik olanların adi ipoteka kreditlərindən istifadə etməsi iqtisadi baxımdan mümkün deyil: “Azərbaycanda həyata keçirilən adi ipoteka kreditlərinin faiz dərəcələri olduqca yüksəkdir.Hətta qonşu Türkiyədə vətəndaşlara adi ipoteka kreditləri 4,5 faizlə verilir. Kanadada  isə 2 fazidən artıq deyil. Bunları nəzərə aldıqda  güzəştli ipoteka kreditləri dayandırıldıqdan sonra güzəştli ipoteka kreditindən istifadə etmək hüququna malik olanların adi ipoteka kreditlərindən istifadə edəcəyi ağılabatan deyil”.

V.Bayramov hesad edir ki, Mərkəzi Bank güzəştli ipoteka kreditlərini dayandırmaq əvəzinə bu kreditlər üçün maliyyə mənbələri tapsa daha məqsədəuyğun olar: “Əslində Mərkəzi Bankın yanındakı İpoteka Fondunun əsas fəaliyyəti ipoteka kreditlərinin verilməsində dövlət büdcəsindən asılılığın aradan qaldırılmasını təmin etməkdir. Müqayisə üçün bildirim ki, Litva İpoteka Fondunun nizamnamə kapitalı 2,5 milyard dollardır. Bunun da 90 faizi  büdcədənkənar mənbələr hesabına formalaşır. O baxımdan İpoteka Fondunun büdcədən kənar mənbələr hesabına ipoteka kreditləşməsi həyata keçirməsi olduqca vacibdir.  Güzəştli ipoteka kreditlərinin dayandırılması göstərir ki, sosial ipotekalar büdcənin imkanlarından asılıdır. Adi ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün tətbiq edilən mexanizm də qəbul edilən deyil”.

 İpoteka Fondunun adi ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün ipoteka istiqrazlarının yerləşdirilməsi hesabına maliyyə mənbələri əldə etdiyini söyləyən iqtisadçı bunu  davamlı hesab etmir:  “İllik  faiz dərəcəsi 3 faiz təşkil edən istiqrazların yerləşdirilməsindən uzunmüddətli gəlir əldə edilməsi mümkün deyil. Güzəştli ipoteka kreditlərinin dayandırılması ilə yanaşı yaxın vaxtlarda adi ipoteka kreditlərinin verilməsində də problemlərin olacağı mümkündür”.

  Mütəxəssisin fikrincə, Güzəştli ipoteka kreditlərinin dayandırılması İpoteka Fondu üçün siqnal hesab olunmalıdır: “Kreditlərin verilişinin dayanıqlı olması üçün fond büdcə və büdcədənkənar  maliyyə mənbələri hesabına resursların cəlb edilməsinə cəhd göstərməlidir”.