Qazprom" Azərbaycanın təklif etdiyi qazın hamısını almağa hazırdır
Vüqar Bayramov: “Avropanın mövqeyindən  asılı olaraq Rusiyaya satılacaq qazın həcminin artırılması mümkündür”
 

Rusiyanın “Qazprom” şirkəti Azərbaycanın təklif etdiyi qazın hamısını almağa hazırdır. Bunu “Qazprom” şirkətinin rəhbəri Aleksey Miller Sankt-Peterburqda keçirilən iqtisadi forumun yekunlarına dair keçirdiyi mətbuat konfransında deyib. O bildirib ki, Azərbaycan nə qədər həcmdə qaz təklif etsə, o qədər həcmdə qaz almağa hazırdırlar və bu onlar üçün sərfəlidir.

Xatirladaq ki, Azərbaycandan Rusiyaya bu il yanvarın 1-dən etibarən ARDNŞ ilə “Qazprom” arasında bağlanan müqavilə əsasında qaz verilir. . İxracatın başlaması ilə əlaqədar Azərbaycan-Rusiya sərhədində "Şirvanovka" qazölçmə stansiyası bərpa edilib. Azərbaycanla Rusiya arasında qaz alqı-satqısı barədə ortamüddətli müqavilə isə 14 oktyabr 2009-cu ildə Bakıda ARDNŞ və "Qazprom" arasında imzalanıb. Müqavilə 2010-2014-cü illəri əhatə edir. Sənədə əsasən Azərbaycan tərəfi hər il Rusiyaya ən azı 500 milyon kubmetr həcmində qaz ixrac edəcək. Yeri gəlmişkən müqavilədə qaz ixracı həcminin ən yüksək həddi göstərilməyib. Ancaq ilk vaxtlar ixrac 0,5 mlrd kubmetr olsa da, sonradan ixracı iki dəfə artırmaq haqqında razılıq əldə olunub. Bu il Rusiya Azərbaycandan 1 mlrd kubmetr, 2011 ildə isə 2 mlrd. kubmetr qaz alacaq.

Bu arada Rusiya "Şahdəniz" yatağının işlənməsindən hasil olunacaq qazın hamısını almaqğa çalışır. 2008-ci ilin əvvəllərində Rusiyanın "Qazprom" şirkəti Azərbaycana bu yöndə təklif ünvanlasa da müsbət cavab ala bilməyib. "Qazprom" un 13 trilyon kubmetr ehtiyatı olan "Şahdəniz" yatağının qazına iddialı olması "Nabukko" üçün ehtiyat bazasının əldən çıxması deməkdir.

İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramov  deyir ki, “Qazprom" Azərbaycandan qaz idxalını genişləndirmək niyyətindədir: “Əslində  “Qazprom" la Dövlət Neft Şirkəti arasında Azərbaycan mavi          qazının Rusiyaya nəqli ilə bağlı danışıqlar uzunmüddət  aparıldı. 2009-cu ilin sonlarında danşıqlar nəticə verdi.2010-cu ildən əvvəlcə yarımmilyard kubmetr , sonra isə 1 milyard kubmetr mavi qazın Rusiyaya ötrülməsi ilə bağlı razılıq əldə olundu. 2011-ci ildən isə bu rəqən 2 milyard kubmetrə çatdırılacaq. Bu o deməkdir ki,  “Qazprom”la razılıq əldə edildikdən bəri Azərbaycanın Rusiyaya satdığı mavi qazın həcmi 4 dəfə artırılıb”.

Ekspertin sözlərinə görə,  “Qazprom” şirkətinin rəhbəri Aleksey Millerin  Azərbaycanın təklif etdiyi qazın hamısını almağa hazır olmaları barədə açıqlaması həm siyasi, həm iqtisadi xarekret daşıyır: “ “Qazprom” üçün Azərbaycan qazını almaq iqtisadi  baxımdan sərfəlidir. Çünki, “Qazprom” Azərbaycandan aldığı mavi qazı Rusiyanın cənub hissəsində istifadə edir. Mavi qazın Sibirdən və ya Rusiyanın  mavi qaz hasi edilən regionlarından ölkənin  cənubuna çatdırmaq “Qazprom” üçün daha xərclidir, nəinki Azərbaycan mavi qazını Rusiyanın cənubuna nəql etmək.  Xəzər dənizi Rusiyanın cənubuna yaxın olduğu üçün həm qaz  kəmərinin mövcudluğu, həm də məsafə yaxınlığı “Qazprom”a  Azərbaycandam  mavi qaz nəqlini rentabelli edir”.

Məsələnin diğər iqtisadi tərəflərinə gəlincə, mürəxəssis  bildirir ki, əgər alınan  mavi qaz Rusiyanın cənubunda mavi qaza olan tələbatdan yüksək olarsa, o zaman “Qazprom” qazın bir hissəsini gələcəkdə nəzərdə tutulmuş “Cənub dəhlizi ” ilə ixrac etmək imkanı qazanacaq: “Bunları nəzərə aldıqda sözügedən mavi qaz anlaşması bu iqitisadi faktordan da  “Qazprom” a  əlverişlidir. Amma təbii məsələnin yalnız iqtisadi deyil, siyasi tərəfləri də var. “Qazprom” Azərbaycan mavi qazının alınmasında ona görə maraqlıdır ki, Avropaya satılacaq mavi qaz qalmasın. “Qazprom” praktiki Azərbaycana Avropanın mavi qaza görə təklif etdiyi qiymətdən daha yüksək qiymət təklif etməyə çalışır. Nəzərə alsaq ki, Rusiya Azərbaycana hər 1000 kubmetr üçün 250  dollar ödəyir. Bu da Azərbaycandan mavi qaz alan ölkələr arasında ən yüksək qiymətdir”.

 Mavi qaz alışı ilə bağlı Azərbaycana ən yüksək qiymətin “Qazprom” tətəfindən təklif edildiyini vurğulayan ekspert bildirir ki, burada  təkcə  iqtisadi deyil, siyasi maraqlar rol oynayır: “Azərbaycanın Avropaya qaz nəql etmək imkanları qalmasa “Qazprom” Avropadakı inhisarçı mövqeyini qoruyub saxlayacaq. Hazırda Avropanın mavi qaza olan tələbatının 46 faizi Rusiya vasitəsilə ödənilir. Mərkəzi Şərqi Avropanın qz təminatının  100 faizi “Qazprom”un payına  düşür. O baxımdan “Qazprom”un maraqlarını başa düşmək olar”.

V. Bayramov bildirir ki,  “Qazprom“a daha yüksək qiymətlə qaz satışı davam etdirilərsə, Azərbaycan “Nabukko” və Rusiyadan  kənar digər mavi qaz layihələrində iştirak edə bilməyəcək: “Azərbaycan “Nabukko” da iştirak edə bilməyəcəksə, kəmərə verəcək mavi qazı qalmayacaqsa, o zaman təbii bu layihə real olmayacaq. Buna görə “Qazprom” Azərbaycan mavi qazının üzünü Rusiyaya çevirməyə çalışır. “Şahdəniz” layihəsinin  2-ci fazası 2014-cü ildə istifadəyə veriləcək. Hərçənd ki,  2012-ci ildə isə hazır olacaq. 2014-cü ilə qədər istifadənin yubanması birbaşa Azərbaycanın “Nabukko” da iştirakı məsələlərinin müzakirəsi ilə bağlı idi. “Nabukko” nun reallaşması istiqamətində  razılaşma əldə edilərsə, kəmərin 2014-cü ildən tez reallaşması münmkün deyil. “Qazprom” daha yüksək qiymətlər təklif edərsə, alıdğı qazın həcminə limitlər qoymazsa mümkündür ki, Azərbaycan  mavi qazını Rusiyaya satsın. O halda “Şahdəniz”layihəsinin 2 –ci fazasını istifadəyə vermək üçün 2014-cü ili gözləmək lazım gəlməyəcək”.

İSİM rəhbəri Azərbaycanın birmənalı şəkildə öz qazının Rusiyaya satacağının güman edilmədiyini vurğulayır: “Azərbaycan bu məsələdə Avropanı incik salmağa çalışmayacaq. Hələlik “Qazprom” Azərbaycandan mavi qaz alışını artırmağa çalışacaq. Əslində son bir ildə Rusiyaya qaz satışının da 4 dəfə artırılması bundan xəbər verir. Yaxın illərdə də qaz satışında artımlar  olacağı proqnozladırılır.Lakin bu Azərbaycanın “Nabukko”ya vəd etdiyi 9 milyard kubmetr həcminə qədər yüksəlməyəcək”.

Ekspertin  fikrincə Azərbaycan Avropada “Nabukko”nun reallaşmamasının əsas səbəbkarı kimi görsənmək istəmir: “Azərbaycan Avropa Birliyinin layihə ilə bağlı son qərar verməsini gözləyir. Avropanın mövqeyindən  asılı olaraq Rusiyaya satılacaq qazın həcminin artırılması mümkündür”.