Sərt məzənnə siyasəti qeyri-neft sektorunun inkişafını tormuzlayır

Vüqar Bayramov: “Mərkəzi Bankın mərhələli olaraq yumşaq devalvasiyaya getməsi vacibdir”

Mərkəzi Bankın məlumatına görə, Azərbaycanda avronun manata nisbətən rəsmi məzənnəsi son 8 ildə ən aşağı səviyyəyə düşüb. İyunun 7-də Avropa valyutasının manata nisbətən rəsmi məzənnəsi 95,6 qəpik müəyyən edilib. Bu, 26 oktyabr 2002-ci ildən bəri ən aşağı göstəricidir. Həmin tarixdə 1 avro 95,3 qəpiyə (4766,98 AZM) bərabər olub. Cari ildə avro manata nisbətən 17,4% ucuzlaşıb. 2010-cu ilin 6 ayı ərzində avronun kursu 1,1575-dən 0,9561 manata düşüb. Bu isə o deməkdir ki, hər 100 avro 5 ay ərzində dəyərini ən azı 20 manat itirib.Diqqəti çəkən avronun manata nisbətən məzənnəsinin dəyərdən düşdüyü halda manatın dollara nisbətən məzənnəsində dəyişikliyin baş verməməsidir Manatın möhkəmlənməsi Mərkəzi Bankın məzənnə siyasətində dəyişiklik etməsi yönündə təkliflərin səsələndirilməsinə səbəb olub.

İqtisadçı-ekspert  Vüqar Bayramov bildirir ki, bu gün manatın məzənnəsinin  dollara nisbətən dəyişməməsi və avronun dollara nisbətən məzənnəsinin düşməsi  manatın möhkəmlənməsinə gətirib çıxarıb: “Manatın avroya nisbətən möhkəmlənməsi Azərbaycan yerli istehsalçılarının ixrac qabiliyyətini məhdudlaşdırır. Eləcə də bu, qeyri neft sektorunun inkişafı üçün  stimul yaratmır”.

Məlum olur ki, qeyri-neft sektorunda istehsal edilən məhsulların xarici bazarlarda rəqabət aparmaq imkanları kifayət qədər məhduddur. Mütəxəssisin fikrincə, hazırki şəraitdə Mərkəzi Bankın məzənnə siyasətinə dəyişiklik etməsinə və məzənnə siyasətini yenidən işləməsinə ehtiyac var: “Söhbət heç də Mərkəzi Bankın ciddi devalvasiyaya getməsindən getmir. Lakin bütün hallarda bankın yumşaq devalvasiyası - manatın məzənnəsini mərhələli olaraq dollara nisbətən müəyyən qədər azaltması qeyri-neft sektorunu stimullaşdıra bilər”. “Yumşaq  məzənnə siyasəti manata olan inamın azalmasına gətirib çıxarmayacaq” söyləyən ekspert bildirir ki, söbət kəskin məzənnə dəyişikliyindən getmir: “Nəzərə alsaq ki, dövlət gəlirləri əsasən neft satışından daxil olan vəsaitlər hesabına formalaşır, neft strateji məhsul olaraq dollara satıldığı üçün bu eyni zamanda hökümətə əlavə maliyyə resursları əldə etmək imkanları verir”.

V.Bayramov bildirir ki, indiki məzənnə siyasəti ilə qeyri-neft sektorunu davamlı olaraq inkişaf etdirmək mümkün deyil: “Azərbaycan kimi           qeyri neft sektorunun inkişafında maraqlı olan ölkədə 1 avronun 1 manatdan aşağı olması kifayət qədər məfidir.Bütövlükdə MDB-nin hətta neft  ölkələrini – Rusiya və Qazaxıstanı götürsək,  Azərbaycanda olduğu kimim onların heç birində sərt məzənnə siyasəti həyata keçirilmir. Başqa tərəfdən inkişaq etməkdə olan ölkələrdə avro hətta dollara nisbətən məzənnədə yerli valyuta üstün olmur. Adətən yerli valyutanın dollar və avroya münasibəti məzənnə baxımından onun üstünlüyü ilə bağlıdır. Çünkı, inkişaf etməkdə olan ölkələr qeyri neft sektorunun inkişafında maraqlıdırlar. Məzənnə siyasəti baxımından Azərbaycan MDB-də ən sərt məzənnə siyasəti həyata keçirən ölkədir. Bu gün əslində qeyri-neft sektorunun inkişafının neft sektoru ilə müqayisədə geri qalmasının  əsas səbəblərindən biri Azərbaycanda həyata  keçirilən məzənnə siyasətinin ölkənin iqtisadi inkişaf pioritetlərinə uyğunlaşdırılmamasıdır”.    

Ekspert hesab edir ki, məzənnə siyasətinin iqtisadi inkişaf pioritetlərinə uyğunlaşdırılmasına ehtiyac var: “Məzənnə  siyasəti qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün həllediici təsirlədə malikdir. Mərkəzi Bank məzənnə siyasətinə yenidən baxmasa, yumşaq məzənnə siyasətinə keçməsə, hazırki siyasət qeyri neft sektorunu stimullaşdırmamaqla yanaşı, idxalçı  ölkə kimi Azərbaycanın xarici bazardan asılılığını artıracaq. Yerli iş adamları ölkə daxilində istehsaldan daha çox məzənnə siyasətinin diqtə etdiyi şəkildə xaricdən məhsul idxal edəcəklər”.