Tikintiyə yönəldilən kreditlərin həcmi azalıb

Vüqar Bayramovun fikrincə, yaxın aylarda tikinti sektorunun kredit tələbatının artacağı  gözlənilmir 

2010-cu il aprel ayının 1-nə iqtisadiyyatın sahələri üzrə cəmi kredit qoyuluşları 8485,2 mln. manat təşkil edib. Kreditlərin 28,3%-i və ya 2401,9 mln. manatı ev təsərrüfatlarına verilib. Ticarət və xidmət sahəsinə yönəldilən kreditlərin həcmi isə 1843,2 mln. manat (21,7%) olub. Nəqliyyat və rabitə sahəsinin payına kreditlərin 438,8 mln. manatı (5,2%), sənaye və istehsalın payına i 597,0 mln. manatı (7,0%) düşüb.
Diqqəti çəkən isə kənd təsərrüfatı və emalına, eləcə də inşaat, əmlak sahəsinə yönəldilən kreditlərin azlığıdır. Belə ki, kənd təsərrüfatı və emalına 387,2 mln. manat kredit  (4,6%-i), inşaat və əmlak sahəsinə 562,4 mln. manat (6,6%)  kredit verilib.

İqtisadçı-ekspert Vuqar Bayramovun açıqlamasına görə, 2008-ci ilin müvaviq dövründə inşaat və əmlak sahəsinə yönəldilən kreditlərin xüsusi çəkisi 6,9 faiz təşkil edib. 2009-cu ildə iqtisadiyyatın sahələri üzrə cəmi kredit qoyuluşlarının 646,1 mln. manatı yaxud  10,2 faizi inşaat və əmlaka sərf olunub. İqtisadçı deyir ki, ötən ilin fevral ayından başlayaraq inşaat və əmlaka yönələn kreditlərin həcmi artıb: “2009-cu ilin 2-ci ayında bu rəqəm 448,5  mln. manat (6,7 faiz), 3-cü ayında 626,8 mln. manat  (10,1 faiz), 4-cü ayda 646,0 mln. manat ( 10,3 faiz) olub. Ötən ilin avqust ayından başlayaraq inşaat və əmlak sahəsinə verilən kreditlərin həcmi azalıb. 11-ci ayda bu rəqəm 449,8  mln. manata 5,6 faizə düşüb”.

Məlum olur ki, cari ilin əvvəllərində  iqtisadiyyatın sahələri üzrə cəmi kredit qoyuluşlarının 6,8 faizi inşaat və əmlak sahəsinın payına düşüb: "Mərkəzi Bankın statistik məlumatları daha az həcmdə kreditlərın kənd  təsərrüfatı və emalı, o cümlədən inşaat sahəsinə yönəldildiyini göstərir. Bütün kreditlərin 4,6  və 6,6 faizinin müvafiq olaraq kənd  təsərrüfatı  və  inşaat sahələrinın payına düşməsi ondan xəbər verir ki, kommersiya bankları bu sektorlara kredit qoyuluşlarında maraqlı deyillər”.

V.Bayramov həmçinin sözügedən  sahələrdə də kreditlərə tələbatın azalmasının  müşahidə edildiyini vurğulayır:”2006-2008-ci illərdə kommersiya banklarının kreditlərinin böyük hissəsinin ünvanlandığı tikinti sektoruna  verilən  kreditlərin həcminin azalması bu sahədə 2008-ci ilın sonlarından müşahidə edilən durğunluğun davam etdiyini göstərir. Durğunluq tikinti şirkətlərinin kreditlərə olan tələbatlarının, müraciətlərinin  azalmasına gətirib çıxarıb”.

Mütəxəssis bildirir ki, tikinti sektoruna yönəldilən investisiyaların həcminin azalması həm də kommersiya bankları üçün bu sahənin cəlbedici olmaması ilə bağlıdır. Kommersiya banklarının tikinti sektoruna yönəltdikləri vəsaitlərin geri qaytarılması istiqamətində  problemlər var. Tikinti şirkətləri rentabelli olmadıqlarından vəsaitlərin geri qaytarılmasında problemlər yaranır”.

Ekspertin rəyinə görə,  Mərkəzi Bankın    iqtisadiyyatın sahələri üzrə cəmi kredit qoyuluşları ilə bağlı məlumatlarında göstərilən rəqəmlər heç də  təkcə kommersiya banklarının kredit qoyuluşlarını əhatə etmir: “Çünki bankların 2010-cu ilin 1-ci rübündə tikinti sektoruna 562,4 mln. manat kredit qoyuluşu həyata keçirmələrindən danışmaq mümkün deyil. Bu rəqəm inşaat və əmlak sahəsinə yönəldilən bütün mənbələr üzrə vəsaiti özündə əks etdirir”.

V. Bayramov deyir ki, 562,4 mln. manata yalnız bankların kreditləri deyil, dövlət büdcəsi və beynəlxalq təşkilatların proqramları hesabına tikinti sektoruna yönəldilən vəsaitlər  daxildir: “Əgər tikinti sektoruna yönələn vəsaitlərin strukturuna baxsaq orada kommersiya banklarının payının heç də çox olmadığını görərik”.

Tikinti sektorunda çalışan şirkətlərin böyük məbləğdə kredit götürmək imkanına malik olmadıqlarını vurğulayan V.Bayramov bildirir ki, buna səbəb durğunluqdur: “Durğunluq böyük məbləğli kreditlərin daxil olmasına imkan vermir. Kredit qoyuluşlarının strukturu  tikinti sektorunda müşahidə edilən durğunluğun yaxın aylarda da davam edəcəyini göstəriri.Durğunluğun canlanma ilə əvəzlənməsi bu sahəyə kreditlərin yönəldilməsi nəticəsində mümkündür”.

Ekspertin sözlərinə görə,  tikintiyə yönəldilən vəsaitlərin məbləği ilə sözügüdən sektordakı  fəaliyyət arasında birbaşa bağlılıq var: “Əgət tikintiyə yönəldilən vəsaitlərin həcmi azdırsa, kommersiya bankları tikinti sektoru ilə işləməkdə maraqlı  deyillərsə, o cümlədən kredit üçün müraciət edən şirkətlərin sayı ildən-ilə azalırsa, şirkətlərin kredit almalarında müəyyən maneələr varsa, bu, tikinti sektorunda potensial canlanma imkanlarının olmamasından xəbər verir. Canlanma baş vermədiyindən təklifin dəyişməsdi müşahidə edilməyəcək. Yaxın aylarda tikinti sektorunun kredit tələbatının artması gözlənilmir. Bankların likvidlik problemi ilə qarşılaşdığını yada salsaq onlar da tikinti sektoruna daha çox vəsait yönəltməkdə maraqlı olmayacaqlar”.

Iqtisadçı belə şəraitdə mənzillərin qiymətində azalmaların davamlı olacağını istisna etmir: “Əmlak bazarında tələbatın artması üçün real maliyyə mənbələri yoxdur”.