Valyuta rezervlərinin bir hissəsi  xaricə axa bilər

Vüqar Bayramov: “Manatın avroya nisbətən məzənnəsinin birbaşa müəyyənləşdirilməsinə ehtiyac var”

Azərbaycanda avronun manata nisbətən rəsmi məzənnəsi 0,8 qəpik ucuzlaşaraq 1,0075 manata düşüb. Bu, 2002-ci ildən bəri ən aşağı həddidir. Belə ki, həmin tarixdə 1 avro 5033 AZM-ə (1,0184 manat) bərabər olub. Mərkəzi Bankın məlumatına görə,ucuzlaşmadan sonra avronun  manata nisbətən dəyərsizləşməsi 2010-cu ildə 13% təşkil edib. Yanvar-may ayları ərzində avronun kursu 1,1575-dən 1,0075 manata düşüb. Bu isə o deməkdir ki, cibimizdə olan və ya banklara yatırdığımız (bank faizlərini nəzərə almasaq) hər 100 avro bu müddətdə dəyərini 15 manat itirib.

Dollar isə hələki sabitlik nümayiş etdirir. Dünya bazarlarında avronun dollara məzənnəsi $1,25 səviyyəsinə enib. Diqqəti çəkən avronun ucuzlaşmasına baxmayaraq manatın dollar nisbətən məzənnəsinin dəyişməməsidir. Hansıki bu da valyuta siyasəti ilə bağlı müsbət proqnozlar vəd etmir.Bu arada onu da bildirək ki, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının həcmi 5501,7 mln dollar təşkil edir,

İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vuqar Bayramovun rəyinə görə, avronun dollara nisbətən məzənnəsinin aşağı düşməsinə uyğun  avronun manata  nisbətən də məzənnəsində kəskin azalmalar var: “Baxmayaraq ki, manatın dollara nisbətən məzənnəsi dəyişmir: Manatın avroya nisbətən məzənnəsinin yüksəlməsi onunla bağlıdır ki, manatın məzənnəsi birbaşa yalnız dollara nisbətən müəyyənləşir. Dolların digər valyutalara nisbətən məzənnəsinin dəyişməsi manatın məzənnəsinin  həmin valyutalara nisbətən dəyişməsinə gətirib çıxarır”.

V.Bayramov bildirir ki, avronun dollara nisbətən məzənnəsində azalmalar davam etdikcə manat avroya nisbətən möhkəmlənir: “Əslində manatın avroya nisbətən birbaşa kursunun müəyyənləşldirilməməsi, çarpaz məzənnənin müəyyənləşdirilməsi ölkənin monetar valyuta siyasəti üçün kifayət qədər risklidir. Əvvəla avronun dollar nisbətən məzənnəsinin aşağı düşməsinə uyğun manatın avroya nisbətən məzənnəsinin süni şəkildə yüksəlməsi yolverilməzdir. Bu o deməkdir ki, Mərkəzi Bank avro zonada baş verənlərin arxasınca sürünür”.

“Avrozonada, qlobal valyuta bazarında baş verənlərin arxasınca sürünməklə, eləcə də  dolların və ya avronun digər  valyutalara nisbətən    məzənnəsinin dəyişməsinə uyğun manatın məzənnəsini müəyyənləşdirməklə  əslində Mərkəzi Bank  valyutanın məzənnəsini müəyyənləşdirən zaman sovet prinsiplərindən istifadə edir” deyə mütəxəssis bildirir. V.Bayramovun sözlərinə görə, bu siyasət antiböhran tədbiri aspektindən risklidir: “Bir sıra ölkələr  avronun məzənnəsinin dollara nisbətən düşməsinə çevik reaksiya verərək öz valyutalarını, eləcə də valyuta ehtiyatlarını qoruyub saxlamağa çalışırlar. Son aylar avronun dollara nisbətən məzənnəsinin aşağı düşməsinə baxmayaraq Polşa zlotunun avro və dollar nisbətən məzənnəsi azalıb.Avronun məzənnəsinin dollara nisbətən zəifləməsi, zlotun məzənnəsinin   avroya nisbətən yüksəlməsinə gətirib çıxarmayıb. Qonşu Türkiyədə də avronun məzənnəsi dollar nisbətən kəskin azalsa da lirənin avroya məzənnəsi çox cüzi dəyişib.Hansıki buna da dəyişmək demək olmaz”.

V.Bayramov digər ölkələrin – avrozonaya daxil olmayan, o cümlədən inkişaf etməkdə olan ölkələrin avrozonada müşahidə edilən tələyə düşmək istəmədikləri qənaətindədir.Bildirir ki, sözügedən dövlətlərin valyuta siyasətləri çevik olduğu üçün öz valyutalarının məzənnələrini avroya nisbətən ayrıca müəyyənləşdirirlər: “O baxımdan avronun dollara nisbətən məzənnəsinin azalmasına baxmayaraq həmin ölkələrin valyutalarının avroya nisbətən məzənnəsində artımlar müşahidə edilmir.Hətta bir sıra hallarda azalmalar baş verir”.

V.Bayramovun fikrincə, Mərkəzi Bank manatın avroya nisbətən məzənnəsini  müəyyənləşdirən zaman həm ölkənin xarici ticarət əlaqələrini, həm makroiqtisadi göstəriciləri, həm də avrozonada  bütövlükdə qlobal valyuta bazarında baş verən tendensiyaları nəzərə almalıdır. Əgər bank avrozonada baş verən proseslərin arxasınca sürünərsə, bu, təkcə  Azərbaycanın idxalçı ölkəyə çevrilməsinə deyil, valyuta rezervlərinin bir hissəsinin xaricə axmasına gətirib çıxaracaq. Manatın avroya nisbətən möhkəmlənməsi və  1 manatın məzənnəsinin 1 avrodan yüksək olması valyuta ehtiyatlarının qorunması baxımından qorxululdur”.

Ekspert deyir ki, Mərkəzi Bank manatın avroya nisbətən  məzənnəsini müəyyənləşdirən zaman çarpaz məzənnədən istifadə etməməlidir.Bütün hallarda manatın avroya nisbətən məzənnəsinin birbaşa müəyyənləşdirilməsinə ehtiyac var: “Mərkəzi Bankın valyuta siyasəti çevik deyil.Bank yalnız dollar bazarında baş verən dəyişiklikləri nəzərə alır. Hərçəndki, Azərbaycanın xarici ticarət əlaqələrində Avropa Birliyinin payı ABŞ və ya Amerika qitəsi ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Belə ki, xarici ticarət dövriyyəsində Avropa Birliyinin payı 50 faizə yaxındır.Eləcə də xarici ticarətin 65 faizi Avropa Birliyinin payına düşür. Manatın avroya nisbətən məzənnəsi birbaşa müəyyənləşdirilməlidir. Və yalnız dollar faktoru  manatın avroya nisbətən məzənnəsinin  müəyyənləşdirilməsi üçün əsas ola bilməz”.  

İqtisadçı valyuta bazarında baş verənlərin bank sektoruna təsirlərinə də toxundu:”Son vaxtlar kommersiya banklarının bir qismi malik olduqları avro rezervləri bazara çıxararaq dəyişməyə çalışırlar. Kifayət qədər yüksək məzənnə ilə alınmnış avrolar hazırda aşağı məzənnə ilə satılır.Çünki, banklarda avronun dövriyyədən çıxacağı ilə bağlı narahatçılıqlar var”.

V.Bayramovun dediyinə görə, yüksək məzənnə ilə alınmnış avroların aşağı məzənnə ilə satılması kommersiya banklarının aktivlərinin kəskin azalmasına gətirib çıxaracaq.Bu isə bank sektorunda yeni böhranın yaranmasına səbəb ola bilər: “

 Avronun məzənnəsinin bundan sonra necə dəyişəcəyini proqnozlaşdırmağın çətin olduğunu qeyd edən İSİM rəhbəri bildirir ki, avronun məzənnəsinin dəyişməsində yalnız Avropa Birliyinin  iqtisadiyyatı ilə

 bağlı  faktorlar deyi, digər psixoloji, spekulyativ faktorlar var.