4000 artıq vətəndaş ipoteka krediti alıb

Vüqar Bayramov:” İndiki şərtlərlə ipoteka proqramının həyata keçırılməsi tikinti bazarında canlanmanın  yaranmasına imkan vermir”

Bu ilin fevral ayı ərzində İpoteka Fondunun standartları ilə verilən ipoteka kreditlərinin həcmi 6 mln. manata yaxın olub. Fondun mətbuat xidmətinin məlumatına görə, 2006-cı ilin mart ayından başlayaraq qurumun  xətti ilə verilən ipoteka kreditlərinin ümumi həcmi 162 mln. manatı keçib. Nəticədə 4000-dən artıq ailə ipoteka krediti alıb. O da qeyd olunur ki, 1 iyun 2009-cu il tarixindən (ölkədə ipoteka kreditləşməsinin bərpa olunmasından) 31 dekabr 2009-cu ilədək 1800 nəfərə yaxın vətəndaşa ümumi həcmi 76 mln. manatdan artıq təşkil edən ipoteka krediti verilıb. Bu arada 2009-cu ilin ikinci yarısında verilmiş ipoteka kreditlərinin həcmi 2006-2007-ci illərdə verilmiş ipoteka kreditlərinin həcmindən (75,8 mln.manat) artıq olub. Yalnız 2009-cu ilin dekabr ayı ərzində verilən  ipoteka kreditlərinin həcmi 9 mln.manat təşkil edib.
Onu da bildirək ki, 22 aprel 2010-cu il tarixində Bakı Fond Birjasında İpoteka Fondunun faizli, adlı, sənədsiz istiqrazlarının növbəti yerləşdirilməsi həyata keçiriləcək. Hərraca 3 000 000 AZN həcmində istiqraz çıxarılacaq.Xatırladaq ki, İpoteka Fondunun faizli, adlı, sənədsiz istiqrazlarının emissiya prospekti  Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi tərəfindən 30 dekabr 2009-cu il tarixində qeydə alınıb. Emissiyanın ümumi həcmi 75 000 000 AZN təşkil edir, bir istiqrazın nominal dəyəri 1 000 AZN, istiqraz üzrə gəlirlilik 3,25% dir.

İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramov bildirir ki, 1 iyun 2009-cu il tarixindən 31 dekabr 2009-cu ilədək 76 mln. manatdan artıq ipoteka krediti verilsə də bu, tikinti sektorunda canlanma yaratmayıb.Eləcə də əhalinin mənzilə tələbatının ödənilməsində ciddi dəyişikliklərə səbəb olmayıb: “O zaman sual yaranır nə üçün kifayət qədər ipoteka istiqrazlarının yerləşdirilməsinə, o cümlədən ipoteka kreditlərinin verilməsinə baxmayaraq bu, tikinti sektorunda canlanmanın yaranmasına gətirib çıxarmır. Halbuki, ipoteka proqramı vasitəsilə tikinti sektorunda canlanmanın yaranacağı bildirilirdi. Əvvəla bu birbaşa, ipoteka proqramının  təkmil proqram olmaması ilə bağlıdır. İndiki şərtlərlə ipoteka proqramının həyata keçırılməsi tikinti bazarında canlanmanın  yaranmasına imkan vermir.   2009-cu ilin ortalarında ipoteka kreditlərinin verilməsinə başlanılsa da proqramın təkmilləşdirilməsi istiqamətində heç bir addım atılmayıb. Hansıki, Mərkəzi Bank ipoteka proqramının təkmilləşdirilməsi ilə bağlı nazirlər kabinetinə müraciət edildiyini bildirirdi.Amma bu proqramın təkmilləşməsinə gətirib çıxarmadı.İpoteka Fondunun  2006-cı ildə başlatdığı  ipoteka kreditləri şərtləri ilə proqramı davam etdirir”.

V. Bayramovun sözlərinə görə, ipoteka proqramının tikinti sektoruna təsir göstərməməsinin və aztəminatlı əhalinin proqramdan yararlana bilməməsinin əsas səbəbi kreditlərin verilmə şərtləridir. Ölkə prezidentinin 2007-ci ilin yanvar ayında  güzəştli ipoteka kreditlərinin tətbiq edilməsi yönündə fərmanını xatırladan ekspert bildirir ki, fərmana əsasən güzəştli ipoteka kreditlərinin maksimum məbləğı 35 min manat olmaqla illik 4 faizlə, adi ipoteka kreditləri isə maksimum məbləği 50 min manat olmaqla illik 8 faizlə təklif olunur:”Fərmanın imzalanmasından 3 il vaxt keçsə də fond köhnə şərtlərlə ipoteka kreditlərinin verilməsini davam etdirir. 2009-cu ilin ortalarından Bakıda mənzillərin qiymətinin müəyyən qədər azalmasına baxmayaraq bu gün mənzillərin qiyməti 2007-ci ilin əvvəli ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Güzəştli və adi ipoteka kreditlərinin verilməsində limitlərin müəyyənləşdirilməsi ipoteka proqramının Bakının mərkəzi zonalarına təsir  etmək imkanlarını məhdudulaşdırır. Praktiki, bu gün həyata keçirilən ipoteka proqramı mərkəz deyil, paytaxt ətrafı zonaları üçün nəzərdə tutulur. Bu da mərkəzdə mənzillərə tələbatın artmasına gətirib çıxarmır”.   

Ekspert həmçinin  ipoteka kreditləri üçün faiz dərəcələrinin yüksək olduğunu deyir: “ İndiki halda, xüsusən qlobal maliyyə böhranı dövründə ipoteka kreditlərinin 8 faizlə təklif olunması kifayət qədər yüksəkdir.Nəzərə almaq lazımdır ki, qonşu Türkiyədə bu ölkənin vətəndaşlarına ipoteka kreditləri 4,2 faizlə təklif edilir.Hətta Türkiyədə yaşayan xarici rezidentlərə təklif olunun ipoteka kreditlərinin faiz dərəsi 6,8 faizdir.Göründüyü kimi, Türkiyədə hətta  xaricilərə təklif edilən ipoteka kreditlərinin faiz dərəcələri Azərbaycanda  vətəndaşlara təklif olunan ipoteka kreditlərinin faiz dərəcəsindən aşağıdır.    Adi ipoteka kreditlərinin yüksək faizlə verilməsi vətəndaşların həmin kreditlərdən istifadə etmək imkanlarını məhdudlaşdırır. Əslində ipoteka kreditlərinə aztəminatlı əhalinin çıxış imkanları yoxdu. Digər məqam kreditlərin verilməsindəki bürokratik əngəllərdir.Əksər müvəkkil banklardan ipoteka kreditləri almaq müşkül məsələyə  çevrilib.Bir sıra hallarda adi vətəndaşlar kreditlərdən yararlana bilmirlər.Bu da kreditlərə əlçatanlıq baxımından arzuolunan hesab edilmir”.

İqtisadçı deyir ki, ipoteka proqramı uzunmüddətli və dayanıqlı deyil:”Çünki, proqramın davamlı maliyyə mənbələri yoxdur.Bu gün İpoteka Fondu adi ipoteka kreditlərinin verilməsi üçün ipoteka istiqrazlarının yerləşdirilməsi ilə məşğuldur. Güzəştli ipoteka proqramı isə dövlət büdcəsinin vəsaitləri hesabına həyata keçirilir. Adi ipoteka kreditlərinin verilməsində yalnız 1 maliyyə mənbəyinin olması  bu kreditlərin davamlı olmasına imkan yaratmır. Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, istiqrazlar üzrə gəlirlik 2009-cu ildə 3 faiz idisə, 2010-cu ildə

 3,25 faizə yüksəlib. Bütün hallarda kifayət qədər kiçikdir. Məsələn Litvada İpoteka Fondu istiqrazları yerləşdirən zaman müxtəlif stimullaşdırıcı addımlar atır. Bura istiqrazların uduşlu olması və ya prosesə instusional investorların cəlb edilməsi və sair. aiddir. Bütün bunların nəticəsidir ki, Litvada İpoteka Fondunun nizamnamə kapitalı və ya büdcəsi 2,5 milyard dollardır.Həmin vəsaitin yalnız 10 faizi Litva dövlət büdcəsinin vəsaitləri hesabına formalaşır. Azərbaycanda adi ipoteka kreditləri istiqrazların satılması yolu ilə verilsə də istiqrazlar üzrə gəlirliyin aşağı olması investorların prosesə marağını azaldır.Bir sıra hallarda  ipoteka istiqrazlarının alınması könüllü xarakter daşımır. O baxımdan prosesi uzunmüddətli edəcək maliiyə mənbələri yoxdur. Yalnız  

ipoteka istiqrazlarını yerləşdirməklə ipoteka proqramını uzunmüddətli etmək mümkün deyil”.