Azərtikinti” və “Azərsənayətikinti” nin  tərkibinə daxil olan müəssisələr özəlləşdirilməyə çıxarıldı

 Vüqar Bayramov: “Səhmdar cəmiyyətlərin özəlləşdirilməyə çıxarılması çeklərin qiymətinə təsir göstərməyəcək”

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tikinti kompleksində səhmləri dövlət mülkiyyətində olan səhmdar cəmiyyətlərin özəlləşdirilməsi haqqında sərəncam imzalayıb. “Azərtikinti” və “Azərsənayətikinti” Açıq Səhmdar cəmiyyətlərinin (ASC) tərkibinə daxil olan müəssisə və obyektlər özəlləşdirməyə açıq elan edilib. “Azərenerjitikintiquraşdırma” və “Azərnəqliyyatyoltikinti” ASC-lərin səhmlərinin dövlət mülkiyyətində olan nəzarət səhm zərfləri (51%) və “Azərkəndtikinti” ASC-in səhmlərinin dövlət mülkiyyətində olan məhdudlaşdırıcı hissəsi (25.5 %) də özəlləşdirməyə açıq elan olunub. Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinə bu sərəncamla özəlləşdirməyə açıq elan edilən müəssisə obyektlərin, habelə səhmdar cəmiyyətlərinin dövlət mülkiyyətində olan səhmlərinin qanunvericiliyə uyğun olaraq özəlləşdirilməsini təşkil etmək tapşırılıb.

Bu arada tikinti kompleksində səhmləri dövlət mülkiyyətində olan səhmdar cəmiyyətlərin özəlləşdirilməsi  özəlləşdirmə çeklərinin qiyməti məsələsini gündəmə gətirib.Nəzərə catdıraq ki, hazırda qara bazarda 1 özəlləşdirmə çekinin qiyməti 9-10 manat ətrafındadır.

İqtisadi və Sosial İnkişaf  Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramov bildirir  ki,  Bakıda çek hərraclarının təşkil edilməməsi, rayonlarda təşkil olunması əhalinin əlində olan özəlləşdirmə paylarından istifadəyə imkan vermir. O baxımdan tikinti şirkətlərinin özəlləşdirməyə çıxarılması çek hərracları üçün kifayət qədər ciddi şans hesab edilə bilər. Amma bununla belə Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin  bu tip şirkətlərin özəlləşdirilməsi ilə bağlı təcrübəsi göstərir ki, həmin şirkətlərin özəlləşdirilməsi çek hərracları vasitəsi deyil, pullu hərraclar və ya investisiya müsabiqələri vasitəsi ilə həyata keçiriləcək.

Özəlləşdirməyə açılan şirkətləri investisiya  müsabiqələri və ya pullu hərraclar vasitəsi ilə özəlləşdirəcək

V.Bayramovun sözlərinə görə,  prezidentin sərəncamı ilə tikinti kompleksində səhmləri dövlət mülkiyyətində olan səhmdar cəmiyyətlərin özəlləşdirilməyə çıxarılması çeklərin qiymətinə təsir göstərməyəcək:: “Daha doğrusu özəlləşdirmə çeklərinin qiymətinin artmasına səbəb olmayacaq. Bu həm də Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin məhz həmin obyektlərin  özəlləşdirməsi zamanı hansı özəlləşdirmə formasını seçməsindən asılıdır. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan Respublikasında  dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi  proqramına uyğun olaraq   Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi  bu cür şirkətləri özəlləşdirən zaman yalnız investisiya müsabiqələri, pullu çek hərracları deyil, eyni zamanda  çek hərracları təşkil etməlidir. Səhmlərin bir qismi çek hərracları vasitəsilə özəlləşdirilməlidir. O cümlədən səhmlərin 15 faizi həmin şirkətdə çalışan işçilər tərəfindən qapalı hərrac vasitəsi ilə özəlləşdirilməlidir. Lakin böyük ehtimalla Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi özəlləşdirməyə açılan şirkətləri investisiya  müsabiqələri və ya pullu hərraclar vasitəsi ilə özəlləşdirəcək. Bu çeklərə tələbatı artırmayacaq. Nəticədə bazarda çeklərin qiymətində artımlar müşahidə edilməyəcək. Eyni zamanda çeklərdən istifadə  imkanlarını məhdudulaşdıracaq”.

Ekspert 2010-cu ilin sonunda  çeklərin istifadə müddətinin uzadılması ilə bağlı qərar qəbul edilməyəcəyini hesab edir: “Bu o deməkdir ki, 2010-cu ilin növbəti aylarında özəlləşdirmə çeklərindən istifadə üçün imkanların yaradılması vacibdir. Təəssüf ki, Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinın seçdiyi özəlləşdirmə formaları çeklərdən istifadə üçün imkanlar yaratmır”.

Onu da nəzərə çatdıraq ki, vətəndaşlara paylanmış 32 milyon özəlləşdirmə çekinin 80 faizi dövriyyədən çıxarılıb. Hazırda vətəndaşlarda 20 faiz çek qalıb. Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi 2011-ci ilə qədər özəlləşdirmə prosesində və investisiya müsabiqələrində çeklərdən yararlanmaqla 20 faiz çeki  tamamilə dövriyyədən çıxaracağını bəyan edib. V.Bayramov bildirir ki, növbəti aylarda dövriyyədən çıxmayan 20 faiz özəlləşdirmə payının istifadə edilməsi məsələsi var: “Sözügedən şirkətlərin özəlləşdirilməsi zamanı Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin səhmlərin bir hissəsini çek hərraclarına çıxarması vacibdir”.

Səhmlərin bir hissəsini çek hərraclarına çıxarılmasının ictimaiyyətin marağının artmasına  səbəb olacağını  vurğulayan V.Bayramov deyir ki, eyni zamanda bu, özəlləşdirmə prosesinin daha şəffaf olmasına imkan yaradır: “Bir sıra iri şirkətlərdə dövlətə məxsus  payların özəlləşdirilməsi ilə bağlı tədbirlər göstərir ki, bəzən həmin pay real bazar qiymətindən aşağı qiymətləndirilir. Eyni zamanda investisiya müsabiqələri  və ya pullu hərracların keçirilməsi həmin müəssisələrin özəlləşdirilməsi zamanı şəffaflığın təmin olunmasına imkan vermir”.

“2009-cu ildə ciddi çek hərracları keçirilməyib”

2010-cu ilin sonuna dövriyyədəki 20 faiz çekin dövriyyədən çıxarılmasının mümkün olub-olmayacağına gəlincə, ekspert deyir ki,   Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinın ötən il özəlləşdirmə çeklərinin təxminən 30 faizini dövriyyədən çıxarıb. Baxmayaraq ki,  2009-cu ildə ciddi çek hərracları keçirilməyib: “2009-cu ilin aprelində Bakıda yerləşən obyektlər çek hərraclarına çıxarıldı. Çek hərraclarının əksəriyyəti rayonlarda keçirilib. 2010-cu ilin növbəti aylarında özəlləşdirmə çeklərinin dövriyyədən çıxarılması kifayət qədər problematik görünür. Eyni zamanda Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi  izah edilməsi çətin olan metodlardan istifadə edərək özəlləşdirmə paylarının dövriyyədən çıxarılmasına nail olur. İlin sonuna qədər  özəlləşdirmə paylarının dövriyydən çıxarılması ilə bağlı proqnoz vermək çətindir. Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsi 2009-cu ildə istifadə etdiyi metodlardan istifadə etsə o zaman təbii özəlləşdirmə paylarını dövriyyədən çıxarmaq mümkün olacaq. Amma bu metodun  çatışmayan cəhəti ondan ibarətdir ki, proses özəlləşdirmə paylarının qiymətinin artmasına səbəb olmayacaq. Bu metod daha çox özəlləşdirmə paylarına malik olan iri şirkətlərin özəlləşdirmə paylarından istifadə etməsinə imkan verəcək. Praktiki adi vətəndaşlarda olan özəlləşdirmə paylarının istifadəsinə imkan yaratmayacaq”.