Vergilər məcəlləsinə hansı dəyişikliklər edilməlidir?

İSİM yeni təkliflər ilə çıxış edir

Bu il Azərbaycanda Vergi Məcəlləsinə ciddi və əhəmiyyətli dəyişikliklərin edilməsi gözlənilir. Vergilər Nazirliyinin məlumatına, bu, həm 2011-ci ilin dövlət büdcəsinin təsdiqlənməsi barədə dövlət başçısının fərmanındakı tapşırıqlarla əlaqədardır, həm də ümumilikdə ölkə iqtisadiyyatında yaranmış vəziyyətlə əlaqədar zərurət yaranan zərurətdir:”Hədəflərin tənzimlənməsi,  nəzarətin artırılması baxımından vergi qanunvericiliyinin dəyişdirilməsi aktualdır. Bu il Vergi Məcəlləsinə əvvəlki illərdən fərqli olaraq çox ciddi dəyişikliklərin edilməsi barədə təkliflər hazırlanır: Həmin dəyişikliklər detallı şəkildə hökumətdə müzakirə olunduqdan sonra ictimaiyyətə açıqlanacaq”. Məlum olub ki, məcəlləyə ediləcək dəyişikliklər heç bir halda vergi dərəcələrinin artımı ilə nəticələnməyəcək. Belə ki,  islahatlar biznes mühitinin daha da yaxşılaşdırılması və onun normal vergi qanunvericiliyi ilə müşayət olunması məqsədi daşıyır.

İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramovun fikrincə, iqtisadi inkişafın dəstəklənməsi, sahibkarlığın inkişafının stimullaşdırılması, vergidən yayınmaların qarşısının alınması və digər istiqamətdə islahatların davam etdirilməsinə ehtiyac var. Ekspert bu baxımdan edilməsi planlaşdırılan dəyişikliklərdə elektron ticarətin inkişafı üçün bu sahənin əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) azad olunmasını vacib sayır: “Bu elektron ticarətin inkişafına yardım göstərməklə yanaşı e-ticarətin daha da leqalaşdırılmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda əlavə dəyər vergisinin bir deyil “dəyişən dərəcələrinin” tətbiq edilməsi mühümdür. ƏksərAvropa ölkələrində ƏDV standart deyil, bir neçə dərəcədə olur. Elə sferalar var ki, orada ƏDV-in faizi standart faizdən az olur. Azərbaycanda isə ƏDV-ə cəlb edilən bütün əməliyyatların hamısı eyni vergi dərəcəsi ilə -18 faizlə cəlb edilib. Halbuki, ƏDV-in faizi sektorlar üzrə fərqləndirilməsi qeyri-neft sektorunun inkişafını stimullaşdırar və vergidən yayınmanın qarşısını alır”.

V.Bayramov  bir sıra Avropa ölkələrində olduğu kimi rüblük bəyənnamələrin illik hesabatla əvəz edilməsini də dəyişikliklər zamanı nəzərə alınmasını təklif edir: “ Bu vergi müfəttişləri ilə sahibkarların birbaşa ünsiyyətinin azalmasına səbəb ola bilər. Vergi Məcəlləsi üzrə risk təhlilinin aparılması həyata keçirilməlidir. Müstəqil və tanınmış xarici şirkət tərəfindən həyata keçirilməsi tövsiyə edilən bu təhlil məcələnin korrupsiya üçün hansı imkanlar yaratdığını müəyyənləşdirər. Vergilər Nazirliyinin yanında Müşahidə Şurasının yaradılması və həmin şuraya hökumət qurumlarının nümayəndələri ilə yanaşı biznes və vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələrinin cəlb edilməsi  də vacibdir. Vergi Məcələsinə görə, 2000 AZN-dən artıq vergidən yayınma cinayət xarakterli fəaliyyət hesab edilir və məbləğin artırılmasına ehiyac var. Belə ki, bu bir sıra hallarda sui-istifadələr və biznesə müdaxilələrə imkan yaradır”.

O bir sıra vergi dərəcələrinin azaldılmasına da vacib sayır. Bildirir ki, vergi dərəcələrinin sahibkarılığın inkişafında rolu əvəzsizdir: “Yüksək vergi vərəcələri sahibkarların sərəncamında qalan vəsaitlərin həcmini azaldır və onların likvidliyini aşağı salır. Artıq nəinki bəzi keçid ölkələrində hətta bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə də vergi dərəcələrinin azaldılması həyata keçirilmişdir. Bu baxımdan təklif olunur ki, vergi dərəcələrinə 1 il müddətində  azalmalar tətbiq olunsun. Əlavə Dəyər Vergisi 18 faizdən 17 faizə, sosial sığorta ayırmasının işəgötürənlərdən tutulan hissəsi 22%-dən 20 %-ə endirilsin. O cümlədən fiziki şəxslərin gəlir vergisində vergidən azad edilən hissəsi 75 manatdan 100 manatadək artırılsın və eləcə də güzəştin tətbiq edilmədiyi məbləğ 200 manatdan 250 manatadək artırılsın. Sadələşdirilmiş vergi  fiziki şəxslər üçün  nəzərdə tutulan illik maksimum məbləğ 90 min manatdan 120 min manatadək, hüquqi şəxslər üçün 150 min manatdan 200 min manatadək nəzərdə tutulsun”.

 İqtisadçı qeyd  edir ki,   investisiya vergi sistemin tətbiqinin gücləndirilməsinə ehtiyac var: “Azərbaycan Respublikasında investisiya vergilərinin tətbiqi son illər ciddi şəkildə müzakirə edilsə də bu sistemi real olaraq hələlik tətbiq etmək mümkün olmayıb. . Qlobal böhranın neqativ təsirlərini azaltmaq məqsədi ilə bu vergi növünün tətbiq edilməsi məqsədə uyğun hesab edilir. Sistemin tətbiqi həmin güzəştdən istifadə etmək hüququ olacaq müəssisələrin sərəncamında əlavə vəsaitlərin qalmasına və təbii ki, onların inkişafını stimullaşdırmağa xidmət edəcək. Başqa tərəfdən yerli təkrar istehsalçıları dəstəkləmək üçün təkrar məhsulların istehsalı və təkrar ixracı üçün xaricdən alınan xammala hesablanan ƏDV-nin ödənilməsinə 1 il müddətinə güzəşt tətbiq  oluna bilər. Digər məsələ gəlir vergisi ilə bağlıdır. Belə ki, Azərbaycanda gəlir vergisi dərəcələri MDB olkələri arasında ən yuksək dərəcələrdəndir. Məsələn, Rusiyada  bu dərəcə 13 faiz, Ukraynada isə bu gostərici 15 faizdir. Hazırda birinci vergi səviyyəsi uzrə gəlir vergisi dərəcəsi 14 faizdir ki, bu da 2000 manata qədər olan gəlirə tətbiq olunur. İkinci səviyyə uzrə faiz dərəcəsi 30 faizdir ki, bu isə 2000 manatdan  yuxarı olan gəlirə tətbiq olunur. Rəqəmlərdən göründüyü kimi, birincisi, vergi səviyyələri arasındakı fərq mühümdür; ikincisi, keçid həddi olduqca aşağıdır.  Buna görə də, birinci səviyyə üzrə gəlir vergisi dərəcəsinin 14 faizdən 12 faizə endirilməsi məqsədəuyğundur. İnvestisiya qoyuluşu ilə bağlı mənfəət vergisinə güzəştlər edilməlidir.  Təsisçilər tərəfindən müəssisənin inkişafı üçün investisiya qoyularsa, bununla yeni iş yerləri açılmaqla bərabər, dövriyyədə maliyyə vəsaitlərinin artırılması mümkün olar ki, bunun hesabına da son nəticədə  mənfəət vergisi hesablanan zaman qoyulmuş investisiyanın müəyyən hissəsi qədər güzəşt tətbiq edilər”.