Böhranın yeni mərhələsi başlayır

Vüqar Bayramov: “2011-ci il dünya iqtisadiyyatı üçün böhranın yeni və kifayət qədər ağır mərhələsi kini yadda qalacaq”

“Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya və Portuqaliya tam miqyaslı bank böhranından yayınmaq üçün könüllü olaraq Avrozonanı tərk etməlidirlər”. Belə bir qənaətə ABŞ ekspertləri gəlib. ABŞ Sahibkarlıq İnstitununun iqtisadçısı Desmand Lahmanın hazırladığı hesabatda deyilir ki, gec-tez bu dörd ölkə Avropa Birliyi sıralarını tərk edəcəklər. Əks halda sözügedən dövlətlərdə olan defolt vəziyyəti digər birlik ölkələrinə də “yoluxacaq” və bu, sonda ölkələrin Avrozonadan çıxması ilə nəticələnəcək.

D. Lahmanın sözlərinə görə, Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya və Portuqaliyanın  borc böhranı artıq çoxdan “xroniki” forma alıb: “Hazırda maliyyələşmə ilə onları və ümumlikdə bütün Avropa bank sistemi nəzarətdə saxlanıb. Ancaq bu maliyyələşmə bir anlıq dayandırılsa, həmin ölkələr “batacaq” və özləri ilə digər ölkələri də “dartacaqlar””. Amerikalı mütəxəssis hesab edir ki,  Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya və Portuqaliya  avronun daha da güclənəcəyinə ümid etdiklərindən, böyük itikilərin qarşısını almaq üçün valyuta devolvasiyası edə bilmirlər: “Onlar devolvasiyanı ixracın stimullaşdırılması üçün də edə bilmirlər. Çünki bu, sonda büdcə xərclərinin azaldılması proqramına da mənfi təsirini göstərəcək.Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya və Portuqaliyanın yüksək borclarının silinməsinə isə Avropa Birliyi və Beynəlxalq Valyuta Fondu icazə verməyəcəklər”.

Iqtisadçı-alim Vüqar Bayramov  bildirir ki, bütövlükdə Avropa iqtisadiyyatında baş verən proseslər dünya iqitisadiyyatında qlobal maliyyə böhranı ilə bağlı yeni mərhələnin yaranmasından xəbər verir. Onun sözlərinə görə, yaxın zamanlarda dünya iqtisadiyyatında böhran meyilləri daha da genişlənəcək. Avropa Birliyi  Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya və Portuqaliyanın  böhranın içində boğulmaması ilə bağlı kəskin addımlar ata bilməsə böhran dünya iqtisadiyyatına ciddi təsir edəcək. 2011-ci il dünya iqtisadiyyatı üçün böhranın yeni və kifayət qədər ağır mərhələsi kini yadda qalacaq:”  İrlandiyada böhran dalğası müşahidə edilməyə başlayıb. İrlandiyanın dövlət xərclərinin artması, eləcə də bu ölkənin büdcəsində müşahidə edilən kəsir hökümətə sosial öhdəliklərini yerinə yetirməyə imkan vermir. Son böhran dalğasının İrlandiya iqtisadiyyatına  30 milyard avrodan çox ziyan vurduğu  güman olunur. Hökümət yaxın iki ildə dövlət xərcləmələrinin 20 milyard avroya qədər azaldılması istiqamətində qərar qəbul edib. Hansıki, bununla böhranın təsirlərinin  müəyyən qədər səngidilməsinə çalışır”.

 Artıq Avropa Birliyinin İrlandiyaya maliyyə yardımlarına başladığını vurğulayan mütəxəssis deyir ki,  böhran İrlandiyadan sonra Portuqaliya və İspaniyada müşahidə ediləcək: “Həmin ölkələrdə dövlət borclarının həcminin artması baş verəcək. Yeri gəlmişkən, Beynəlxalq Valyuta Fondu eləcə də Avropa Birliyi də İspaniya və Portuqaliyada iqtisadi vəziyyətin ürəkaçan olmayacağını bildirirlər”.  

Amerikalı ekspertlərin Yunanıstan, İrlandiya, İspaniya və PortuqaliyanınAvrozonanı tərk etmələri ilə bağlı çağırışlarına gəlincə gəlincə, mütəxəssis onların belə bir addım atacaqları ehtimalının olmadığını deyir: “Həmin ölkələrin Avrozonadan çıxarılması Avropa Birliyinin və avronun qorunması kimi başa düşülsə də, “”zəiflərin” çıxarılması iqtisadi baxımdan gələcəkdə  Avropa Birliyinin əhəmiyyətinin aşağı salacaq”.

V.Bayramov Avropada böhranın dərinləşəcəyini  söyləyir: “Bu özünü Avropanın iqtisadi göstəricilərində biruzə verməkdədir. Eləcə də avronun məzənnəsində kəskin azalmalar müşahidə edilir. Əgər böhran  başlamazdan əvvəl  İrlandiyada avronun məzənnəsi  dollara nisbətən 1 dollar 41 sentə qədər yüksəlmişdisə, indi 1 avro üçün 1 dollar 30 sent ödəmək lazımdır.Son 3 həftədə avronun məzənnəsi hər dollar üçün 10 sentdən aşağı düşüb. Böhran praktiki dərinləşməkdədir. Avropada böhranın dərinləşməsi dünya iqtisadiyyatına və bütövlükdə dünyada böhranın dərinləşməsinə gətirib çıxara bilər”

İqtisadiyyatının həcminə görə, Avropa Birliyinin dünyada ikinci region olduğunu xatırladan eksperti bildirir ki, Birlikdə baş verənlər dünya iqtisadiyyatına birbaşa təsir göstərir: “Dıgər tərəfdən Amerika Birləşmiş Ştatlarının Federal Rezerv bankının dövriyyəyə 650 milyard dollar emisiya edilməsi barədə qərarı da büdcədə problemlərin olduğunu göstərir.  O baxımdan dünyanın iki aparıcı iqtisadi mərkəzində müşahidə edilən böhran dünya iqtisadiyyatına təsirsiz ötüşməyəcək.Böhran Azərbaycanın dövlət rezervlərinə də ciddi təsir göstərir. Belə ki, rezervlərin 3/1 avro ilə saxlanılır”.   

Avropa Birliyinin Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olduğunu vurğulayan mütəxəssis bildirir ki, xarici   ticarət dövriyyəsinin 65 faizi Avropa ölkələrinin payuına düşür. Həmin ölkələrdə böhranın müşahidə edilməsi Azərbaycanın xticarət dövriyyəsinə mənfi təsir edəcək.