AGRI  layihəsi “Nabukko”ya alternativ olmayacaq

Vüqar Bayramov: “Azərbaycan bu sammitlə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasında aparıcı ölkə olduğunu diqqətə çatdırır”

Dünəndən  Bakıda Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya prezidentləri və Macarıstanın baş nazirinin iştirakı ilə enerji sammiti  öz işinə başlayıb.Nəzərə çatdıraq ki, sammitdə Azərbaycan-Rumıniya-Gürcüstan sıxılmış qaz layihəsi müzakirə olunub. Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti, Gürcüstan Neft-qaz Korporasiyası və “Romqaz” şirkətnin rəhbərləri sıxılmış qaz layihəsi üzrə birgə müəssisənin yaradılması ilə bağlı anlaşma memorandumu və şirkətin nizamnaməsinin layihəsini imzalayıblar. Nəzərə çatdıraq ki, Buxarestdə yerləşəcək şirkətdə təsisçilər bərabər payla təmsil olunacaqlar. Şirkətin baş qərargahı isə Buxarestdə yerləşəcək. Yeri gəlmişkən layihəyə  sonradan digər şirkətlərin də qatılması istisna olunmur.

Onu da xatırladaq ki,  Azərbaycan, Gürcüstan və Rumıniya arasında AGRI layihəsinin reallaşması ilə bağlı anlaşma memorandumu 2010-cu il aprelin 13-də Buxarestdə imzalanıb. AGRI layihəsi çərçivəsində gələcəkdə Azərbaycan təbii qazının Qara dəniz sahillərinə nəql olunması, burada xüsusi terminalda sıxılması, Qara dəniz vasitəsilə tankerlə Rumıniyanın Konstansa limanındakı terminala çatdırılması, daha sonra isə yenidən bu ölkənin ərazisində mövcud qaz infrastrukturu şəbəkəsi ilə Rumıniya və digər Avropa ölkələrinin tələbatlarının ödənilməsinə yönəldilməsi planlaşdırılır. Gələcəkdə Azərbaycan qazını Avropa Birliyinə üzv ölkələrə ixrac etmək üçün Konstansadan Bolqarıstan və Macarıstana iki ayrı boru kəməri çəkilməsi də nəzərdə tutulur. Layihə çərçivəsində Konstansa (Rumıniya) və Kulevi (Gürcüstan) limanlarında maye qaz terminalları yaradılacaq.

İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, enerji sammitinin Bakıda keçirilməsi mühüm hadisədir: “Bütün hallarda bu  Mərkəzi Şərqi Avropa ölkələrinin enerji təhlükəsizliyinin qorunmasında Azərbaycanın rolunun artmasından xəbər verir. Sammitin Bakıda keçirilməsi yalnız iqtisadi baxımdan deyil, geosiyasi baxımdan da əhəmiyyətlidir”.

AGRI  layihəsinin  Azərbaycan qazının Gürcüstan vasitəsilə Ruminiyaya çatdırılmasını nəzərdə tutduğunu vurğulayan iqtisadçının sözlərinə görə, kəmər vasitəsilə  Bolqarıstan və Macarıstan qaz almaq niyyətindədir: “AGRI layihəsi çərçivəsində gələcəkdə Azərbaycan təbii qazının Qara dəniz sahillərinə nəql olunması, burada xüsusi terminalda sıxılması, Qara dəniz vasitəsilə tankerlə Rumıniyanın Konstansa limanındakı terminala çatdırılması, daha sonra isə yenidən bu ölkənin ərazisində mövcud qaz infrastrukturu şəbəkəsi ilə Rumıniya və digər Avropa ölkələrinin tələbatlarının ödənilməsinə yönəldilməsi planlaşdırılır. Sammit Azərbaycanın  öz qazını Mərkəzi Şərqi Avropa ölkələrinə Qara dəniz vasitəsi ilə ötürülməsi baxımından əhəmiyyətlidir”.

Ekspert qeyd edir ki, Dövlət Neft Şirkətinin tədqiqatlarına görə, birinci mərhələdə Rumıniyaya 2,5 milyard kubmert  mavi qazın   ötürülməsi planlaşdırlır: “Növbəti mərhələdə bu həcmin  8 milyard kubmetrə qədər artırılması nəzərdə tutulur.  Xərc-gəlir  təhlilinin  nəticələri göstərir ki, indiki halda AGRI  layihəsinin reallaşma imkanları çox böyükdür”.

V.Bayramov hesab edir ki, AGRI  layihəsi “Nabukko”ya  alternativ  kimi qəbul edilməməlidir: “Əvvəla bu layihə 2016-cı ildə deyil, xeyli əvvəl reallaşması planlaşdırlır. Başqa tərəfdən AGRI  layihəsi vasitəsilə yalnız  Azərbaycan  mavi  qazı ötürüləcək. Nəzərə alsaq ki, ötən il ölkədə 28 milyard kubmetr mavi qaz hasil edilib ilkin mərhələdə 2,5 milyard kubmetr qazın ötürülməsinə problem olmayacaq. Xüsusilə, “Şahdəniz” layihəsinin 2-ci  fazası istifadəyə verildikdən sonra hasilatın 70 faiz artması gözlənilir.O baxımdan Azərbaycan üçün alternativ kəmərlərin olması vacib məsələdir. Ümumiyyətlə sammit Azərbaycan və digər iştirakçı ölkələr üçün əhəmiyyətlidir”.    

Tranzit ölkə kimi layihənin reallaşmasının Gürcüstan üçün vacib olduğunu vurğulayan ekspert deyir ki,  sammitdə Rumıniyanın prezident səviyyəsində təmsil olunması mavi qaza olan tələbatının  Azərbaycan vasitəsilə ödənilməsini təmin etmək istəyini göstərir: “Hazırda Ruminiya mavi qaza olan tələbatının 70 faizini daxili mənbələr hesabına ödəyir. Amma yaxın ildə Ruminiyanın mavi qaza olan tələbatında daxili hasilatın payı 70 faizdən 40 faizə qədər azalacaq. O baxımdan Ruminiya üçün layihənin strateji əhəmiyyəti var. Azərbaycan bu sammitlə Avropanın enerji təhlükəsizliyinin formalaşmasında aparıcı ölkə olduğunu diqqətə çatdırır”