İpoteka Fondu kreditlərin həcmini daha da azaldacaq

Vüqar Bayramov: “Fond  kredit verilişini limitləşdirməyə çalışmaqla ilin sonuna qədər prosesi süni şəkildə də olsa saxlamaq  istəyir”

İpoteka Fondunun müvəkkil bankları avqustda əhaliyə 7,2 milyon manat yeni kredit verib. Anspress-in məlumatına görə, bu, iyul ayındakı göstəricidən 12,2 faiz, ötən 7 ayın orta göstəricisindən isə 16,4 faiz azdır. İlin əvvəlindən əhaliyə cəmi 67,5 milyon manat kredit verilib.  Diqqəti çəkən hesabat ayında bankların 7,2 milyon manatı təkrar maliyyələşdirməsi olub.. Ümumiyyətlə ilin əvvəlindən fond 58,4 milyon manatı təkrar maliyyələşdirib. Hansıki,bu, ötən ilkindən 2,7 dəfə çoxdur. Təkrar maliyyələşən kredit payı 86,5 faizə çatıb.Xatırladaq ki, 2009-cu ildə banklar 76,4 milyon manat ipoteka krediti verib.

Yeri gəlmişkən,  sentyabr ayının əvvəli  üçün AİF 54 milyon manat, avqustda 5 milyon manat istiqraz yerləşdirib. O cümlədən avqustda 3 milyon manat fond dövlət büdcəsindən sosial ipotekanı təkrar maliyyələşdirmək üçün alıb.

Məlumat üçün bildirək ki, mərkəzləşdirilmiş ipoteka kreditləşməsi başlayandan - 2006-cı ilin martından indiyədək  ölkədə 219,7 milyon manat ipoteka krediti verilib.

İpoteka kreditlərinin verilişində müşahidə edilən azalmanı şərh edən İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramov bildirir ki, kredirlərin həcmində azalmalar öncədən gözlənilirdi. Onun  sözlərinə görə, bu  fondun təqdim etdiyi  yeni “Standart paket”in  heç də vətəndaşların və ya mənzilə tələbatı olanların ipoteka kreditlərindən istifadəsini standartlaşdırmaması ilə bağlıdır:”Standart hesab edilən şərtlər ipoteka şərtlərinin  daha da ağırlaşmasına, ipoteka krediti almaq istəyən vətəndaşların sayının azalmasına, baryerlərin yaranmasına gətirib çıxarıb”. V.Bayramov bildirir ki, əhalinin   orta təbəqəsi belə indiki şərtlərlə kreditlərdən yararlana bilmir: “Problem yalnız ipoteka krediti götürmək üçün tələb olunan əməkhaqqının yüksək olması ilə bağlı deyil.Hərçənd ki, bu da problemdir. Çünki, kredit almaq üçün tələb olunan orta məbləğ 500 manatdan artıqdır. Yəni ortaaylıq əməkhaqqına  müəyyənləşdirilən  limit ölkədəki ortaaylıq əməkhaqqı səviyyəsindən 2 dəfə çoxdur. Deməli ipoteka kreditləşməsi hətta orta təbəqənin də mənzilə olan tələbatının ödənilməsinə ünvanlanmayıb”.

  Ekspert qeyd edir ki,  əməkhaqqına müəyyənləşdirilən limitin yüksək olması ipoteka kreditindən istifadə edənlərin sayının azalmasına səbəb olub: “O cümlədən  fond tələb olunan sənədlərin sayını artırıb. Məsələn vətəndaşdan  Sosial Müdafiə Fonduna ödənişlərlə bağlı arayış tələb olunur. Bu da zaman  və vəsait tələb edir. Fond hələ də  kreditlərin verilişini “dəbə-baba” qaydası ilə həyata keçirir. Lakin prosesin yüngülləşməsi, baryerlərin, eləcə də bürokratik əngəllərin aradan qaldırılması üçün   prosesin elektronlaşmasına ehtiyac var. Təəssüf ki, İpoteka Fondu kreditlərin verilməsi sahəsində  elektron  hökümətin qurulması üçün heç bir addım atmır”. 

İSİM rəhbərinin sözlərinə görə, kredit alanların sayının azalma səbəblərindən biri də son vaxtlarb

bəzi  müvəkkil bankların kreditlərin verilməsi prosesini ağırlaşdırmasıdır: “Banklar kredit verərkən vətəndaşlardan “şapka” tələb etməkdən belə çəkinmirlər.Bu da prosesdən faydalananların sayının azalmasına, eləcə də təsir dairəsinin daralmasına gətirib çıxarır. Fond kreditlərin verilişi ilə bağlı ona həvalə olunan  nəzarət funksiyasından istifadə etmir.  Dövlət büdcəsi və ya dövlət fondunun ayırdığı vəsaitlər hesabına verilən ipoteka kreditləşməsi şəffaf olmalıdır. Burada            qeyri-rəsmi ödənişlərin tələb edilməsindən söhbət getməməlidir”.

Bir sıra müvəkkil bankların  şəffaflıqda maraqlı olmadıqlarını vurğulayan iqtisadçı bildirir ki, İpoteka Fondunun özü də kredit verilişinin həcmini  azaltmağa çalışır: “Bu da fondun ilin sonuna qədər prosesi davam etdirməyə çalışması ilə bağlıdır. Fond  ilin əvvəlindən əhaliyə  cəmi 67,5 milyon manat kredit verib. 2010-cu ildə adi ipoteka kreditlərinin verilməsinə cəmi 75 milyon manat vəasit yönəltmək niyyətindədir. Əslində ilin 8 ayında  fond 2010-cu il üçün nəzərdə tutulan vəsaitin əhəmiyyətli hissəsini xərcləyib. İpoteka Fondu  kredit verilişini limitləşdirməyə çalışmaqla ilin sonuna qədər prosesi süni şəkildə də olsa saxlamaq istəyir. Güman edilir ki, gələn aydan başlayaraq kreditlərin verilməsi prosesi sərtləşdiriləcək. Banklar ərizələri qəbul etsələr belə nadir hallarda  kredit xəttinin açılması ilə bağlı qərar verəcəklər”.

V.Bayramov  2010-cu ilin son aylarında həyata keçirilən ipoteka proqramının  formal xarakter daşıyacağını düşünür. Onun fikrincə, bəzi müvəkkil banklar hətta ərizələri qəbul etməyəcəklər: “Bu Azərbaycanda xüsusilə adi ipoteka kreditləşməsi ilə bağlı aydın planın olmaması ilə bağlıdır. Eləcə də adi ipoteka kreditləşməsinə kompleks yanaşılmır. Fond prosesin davamlı olması üçün şərtlərə yenidən baxmalı və maliyyə mənbələrinin müxtəlifləşməsinə nail olmağa çalışmalıdır.