Çörəyin qiyməti bahalaşacaq?

Vüqar Bayramov: “Fərqi kompensasiya etmək üçün çörəyin çəkisi və ya  keyfiyyətinin azaldılması ənənəsi də tətbiq edilə bilər”

Taxılın qiyməti günü-gündən bahalaşmaqdadır.  Belə ki, biçin vaxtı 16 qəpiyə satılan buğdanın kiloqramı indi 25-30 qəpik təşkil edir. Qiymət artımının  səbəb kimi isə  taxıl qıtlığının yaranması göstərilir. Əgər 2009-cu ildə  1 milyon 200 min hektara yaxın ərazidə taxıl əkilmişdisə, bu il 160 min hektar az taxıl əkilib. Üstəlik  daşqınlar  nəticəsində xeyli sahələr su altında qalıb. Və bu da istər-istəməz istehsala təsir edib. Hazırda cəmiyyəti narahat edən  məsələ isə taxılın bahalaşmasının çörəyin qiymətinə nə dərəcədə təsir göstərəcəyidir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yetkililərinin acaqlamalarına inansaq   ölkədə hələ taxıl ehtiyatı çox olduğunu və  builki məhsul qıtlığının  çörəyin bahalaşmasına gətirib çıxarmayacağını düşünmək olar. Lakin nazirlikdən  fərqli olaraq un istehsalçıları bahalaşmanın qaçılmaz  hesab edirlər. Bildirirlər ki, bahalaşmanın indi müşahidə olunmaması əvvəlcədən ucuz buğda ehtiyatının alınması ilə bağlıdır.

Bu arada çörəyin qiymətində artım qeydə alınmasa  da artıq bəzi şirniyyat mağazalarında bahalaşma müşahidə olunmaqdadır. Bəzi un, biskvit məmulatlarının qiymətində bir həftə əvvəllə müqayisədə  cüzi də  olsa bahalaşma var. Satış mərkəzləri bunu unun qiymətinin qalxması  ilə əsaslandırırlar.

Diqqəti çəkən məqam isə Azərbaycanın taxıl idxal etdiyi ölkələrdə də iqlim şəraiti ilə bağlı məhsuldarlığın  aşağı olmasıdır.  Hansıki həmin dövlətlərdə taxılın qiyməti bahalaşsa,  bu  artım Azərbaycanda da hiss olunacaq.Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanın ərzaq buğdasına tələbatı 1 milyon 600 min tondur. Ötən il ölkədə 2 milyon 130 min tondan çox ərzaq buğdası istehsal olunub.Həmçinin daxili istehsalla yanaşı ölkəyə xaricdən taxıl idxalının həcmi də artırılıb.

Taxıl istehsalı ötən ilə nisbətdə 15 faiz azalıb

İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, 2010-cu ildə taxıl istehsalının 2009-cu illə müqayisədə azalacağı gözlənilən idi: “2010-cu ildə taxıl istehsalı 2009-cu illə müqayisədə ən azı 500 min ton az olacaq. Hətta taxıl istehsalının ötən ilə nisbətdə 15 faiz azalacağı gözlənilir.Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, bu  əkin sahələrinin azalması və taxıl istehsalında məhsuldarlığın aşağı düşməsi ilə bağlıdır. Bütün hallarda taxıl istehsalının əvvəlki illə müqayisədə azalması səbəbləri təkcə taxıl əkin sahələrinin azalması  ilə əlaqəli deyil.2009-cu ildə istehsal olunan taxılın Dövlət Taxıl Fondu tərəfindən alınması yönündə  xeyli problemlər yaşandı. Eləcə də Taxıl Fondu tərəfindən alınan taxıl üzrə keyfiyyət standartlarının müəyyənləşdirilməsi məsələsinin uzadılması  2009-cu ildə  bəzi fermerlərin məhsullarını vaxtında fonda satmasına imkan vermədi. Bir sıra hallarda isə fermerlərin istehsal etdikləri məhsul əkin sahələrində qalaraq məhv oldu. Digər tərəfdən  Maliyyə Naziyliyinin fermer təsərrüfatlarına verilən subsidiyaların ödənilməsi ilə bağlı apardığı monitorinq 2010-cu il üçün nəzərdə tutulan subsidiyaların verilməsində müəyyən yubanmalar yaratdı. Bu da birbaşa fermerlərin taxıl əkin sahələrinə, taxıl istehsalına marağının azalmasına gətirib çıxardı”.

Qıtlıq hələ  ötən ildən proqnozlaşdırılır

Mütəxəssis hələ 2009-cu ilin sonlarında növbəti il üçün taxıl istehsalının kəskin azalacağının proqnozlaşdırıldığını söyləyir. Taxıl strateji məhsuldur deyən iqtisadçı  bildirir ki, Azərbaycanın daxili   xüsusiyyətlərini nəzərə alsaq taxıl istehsalı olduqca vacibdir: “Çünki, bu birbaşa taxıldan istifadə edilərək hazırlanan  məhsullara deyil,çörəyin qiymətinə birbaşa təsir göstərir. O baxımdan güman edilir ki, taxıl istehsalının azalması çörəyin qiymətinə təsir göstərəcək”.

Ekspert yaxın aylarda  çörəyin qiymətinin yüksəlməsinin gözlənilmədiyi fikrindədir: “Bu da onunla bağlıdır ki, indi istifadə edilən taxıl  məhsullarının əksəriyyəti 2009-cu ildə istehsal və ya idxal olunub. Amma 2010-cu ildə taxıl istehsalının azalması cari ilin payızında çörəyin qiymətinin yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Praktiki, daxili tələbatla istehsal olunan taxılın arasında böyük fərq yaranıb.     Başqa tərəfindən dünya bazarında taxılın qiymətinin yüksəlməsi ölkəyə idxal olunan taxılın baha olmasına gətirib çıxara bilər. O halda ehtiyatlar başa çatdıqdan sonar istifadə edilən taxıl daha bahalı olacaq. Bu amil də çörəyin qiymətinin artımına təsir edə bilər”.

İqtisadçı cari ilin payızında çörəyin qiymətində artımlar olacağını ya da  yeni yaranmış fərqi kompensasiya etmək üçün çörəyin çəkisinin və  keyfiyyətinin azaldılması ənənəsinin tətbiq ediləcəyini  mümkün sayır.

V.Bayramova görə, taxıl istehsalının azalmasının yalnız iqtisadi deyil, həm də sosial təsirləri var: “Strateji məhsul olduğundan taxıl istehsalının azalması ciddi problem kimi qiymətləndirilməlidir”.