İpoteka kreditləri şərtləri dəyişdirildi

Vüqar Bayramov: “Əlavə və dəyişikliklər proqramın daha da sərtləşdirilməsinə təsir edir”

Güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsinin şərtləri dəyişdirilib və qaydalara bəzi əlavələr edilib.  

Qeyd edək ki, Mərkəzi Bankın  bu əlavə və dəyişiklikləri gələcək risklər göz önünə alınaraq borcalanın sabit gəlirlərinin olmasına daha dəqiq nəzarət etmək məqsədilə edib.

  Dəyişikliklərə gəlincə, əgər əvvəlki şərtlərdə kreditin bazar qiymətinə uyğun məbləği hesablanırdısa, hazırki dəyişikliklərlə əlaqədar burada əmlakın likvid qiyməti nəzərə alınır. Yəni veriləcək kreditin məbləği əmlakın likvid dəyərindən artıq olmamaq şərti ilə verilir. Eyni zamanda yeni dəyişikliklərdə borcalanın 12 aylıq iş təcrübəsinin olması əsas tələb kimi qoyulub. Həmçinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər üçün ən azı son iki illik dövr ərzində sabit maliyyə gəlirlərinin olması rəsmi sənədlər əsasında təqdim olunmalıdır.Başqa tərəfdən

    əvvəlki qaydalarda  yaxın qohumlardan əmlak alınmasına icazə verilmirdi. Hazırkı dəyişikliklərdə onların siyahısı da tələb olunur. Yenilik həmçinin ondan ibarətdir ki, əgər borcalanın, yəni kredit götürənin iş yeri şübhə doğurursa Dövlət Sosial Müdafiə Fondundan həmin vətəndaşın şəxsi hesabından çıxarış tələb olunur.

Nəzərə çatdıraq ki, hazırda müvəkkil banklar tərəfindən adi ipoteka kteditlərinin verilişi davam etdirilsə də güzəştli ipoteka kreditləri dayandırılıb. Məlumatlara görə, güzəştli ipoteka kreditləri aprel ayına qədər daxil olmuş müraciətlər əsasında təmin olunur. Çünki aprel ayında Mərkəzi bank tərəfindən bütün müvəkkil banklara adı çəkilən kredit üzrə vəsait bitdiyindən kreditin verilməsinin dayandırılması haqda göstəriş verilib.

Dəyişikliklərə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, əlavə və dəyişikliklər proqramın daha da sərtləşdirilməsinə təsir edir: “İpoteka krediti alan üçün iş təcrübəsinin tələb kimi qoyulması, eləcə də sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslədən  ən azı son iki illik dövr ərzində sabit maliyyə gəlirlərinin əks olunduğu  sənədin  tələb edilməsi şərtlərin ağırlaşdırılmasından xəbər verir”

İqtisadçı hesab edir ki,  qlobal maliyyə böhranı dövründə sahibkardan böhran dövründəki il üçün sabit gəlirlərlə bağlı arayışın tələb edilməsi nə iqtisadi, nə də digər faktorlarla izah edilə bilməz. Çünki, böhran sahibkarlıq fəaliyyətinə neqativ təsir göstərib: “Nəinki Azərbaycanda, MDB ölkələrində belə son iki ildə sabit  gəlirlərə malik olan sahibkarların sayı kifayət qədər azalıb. Kredit almaq üçün son iki illə bağlı sabit gəlirlərin tələb olunması  ipoteka kreditlərindən istifadə edənlərin sayının azalmasına və ya dairəsinin məhdudlaşmasına gətirib çıxaracaq. Bu eyni zamanda ipoteka üçün müraciət edənlərdən əlavə sənədin tələb olunması  anlamına gəlir”.

Son  dəyişikliklərdən sonra kreditin məbləğinin əmlakın likvid dəyərindən artıq olmamaq şərti ilə verilməsinə gəlincə, V.Bayramov deyir ki, Mərkəzi Bank və İpoteka Fondu verilən ipoteka kreditlərinin qaytarıla bilməməsindən ehtiyatlanır: “Hər iki qurum ipoteka krediti qaytarılmayanda girov şəklində alınan mənzilin dəyərinin daha çox olmasında maraqlıdırlar. Nəzərə alsaq ki, fond alınan mənzilin dəyərinin yalnız 85 faizini maliyyələşdirir, o baxımdan likvid dəyərlə bağlı qoyulan  tələb  ipoteka kreditləri hesabına mənzillərin satılması şərtlərini ağırlaşdırır. Dəyişikliklərdə ən ağırlaşdırıcı məqamlardan biri  müvəkkil bankların borcalandan Dövlət Sosial Müdafiə Fondundakı şəxsi hesabından çıxarış tələb etmələridir. Belə çıxarışların istənilməsi  tələb olunan  sənədlərin sayının artmasına gətirib çıxaracaq. Eyni zamanda vətəndaşın kredit alması üçün qarşısındakı əngəllərin sayını artıracaq”.   

Mütəxəssis bildirir ki, dövlət qurumlarından sənədlərin alınması, eləcə yığılması vaxt tələb edir: “Başqa tərəfdən ipoteka kreditlərinin alınması üçün tələb edilən sənədlərin sayı onsuz da çoxdur. Dəyişikliklərə qədər həmin sənədlərin  2 rəqəmlə ifadə olunurdu”.

V.Bayramovun qiymətləndirməsinə görə,  Məkəzi Bank ipoteka kreditləri üçün müəyyən limitlər müəyyənləşdirməyə çalışır. Onun fikrincə, bu xüsusən  güzəştli ipoteka  kreditlərinə ayrılan vəsaitin ilin birinci yarısında xərclənib başa çatması ilə bağlıdır: “Vəsait bitdikdən  sonra Mərkəzi Bank  ipoteka kreditlərinin verilməsi ilə bağlı daha ağır şərtlərin tətbiqinə keçdi.Bu da heç bir halda qəbul edilən deyil. İpoteka proqramının uğuru heç də şərtlərin ağırlaşdırılmasından ibarət olmamalıdır.  Digər ölkələrdəki kimi şərtlərin yüngülləşdirilməsinə, vətəndaşların kreditlərə əlçatanlığının təmin edilməsinə, bu istiqamətə daha çox vəsaitin ayrılmasına nail olunmalıdır. Təəssüf ki, Mərkəzi Bank ipoteka proqramının maliyyələşdirilməsi mənbələrinin artırılması, onların müxtəlifliyinə nail olunması əvəzinə şərtlərin ağırlaşdılrılmasına üstünlük verir”.

2010-cu ildə güzəştli ipoteka kreditlərinin  maliyyələşdirilməsinə 14 milyon manat vəsaitin ayrıldığını xatırladan ekspert həmçinin adi ipoteka  kreditlərinin verilməsi üçün 75 milyon manatlıq ipoteka istiqrazlarının satışının proqnozlaşdırıldığını diqqətə çatdırır. İpoteka kreditlərinin verilməsi üçün yalnız 2 mənbə var.  Son dəyişikliklər də göstəriri ki, fond maliyyə mənbələrini müxtəlifləşdirmək imkanına malik deyil”.