Gənclərin mənzil şəraitini necə yaxşılaşdırmalı?

 Vüqar Bayramov: “Təkcə ipoteka kreditlərinin verilmə qaydalarının sadələşdirilməsi deyil, Gənclərin Mənzil Təminatı ilə bağlı Dövlət Proqramının qəbuluna ehtiyac var.”

 Azərbaycanda gənc ailələrə ipotekaların verilməsi qaydalarının sadələşdirilməsi gözlənilir. Belə ki, çənclər və idman nazirliyi yetkililərinin açıqlamalarına görə “Azərbaycan gəncliyi 2011-2015-ci illərdə” Dövlət Proqramında gənclərin sosial problemlərinin həlli, məşğulluq məsələləri və gənc ailələrə ipoteka kreditlərin verilməsi ayrıca bənd kimi daxil edilib.

Güzəştli şərtlərlə ipoteka kreditlərini əsasən gənc alimlər, Milli Qəhrəmanlar və onların ailə üzvlərindən olan gənclər, beynəlxalq aləmdə yüksək nəticələr qazanan idmançılar, dövlət qulluğunda çalışan gənclər, qaçqın və məcburi köçkün ailələrindən olan istedadlı gənclər ala biləcəklər.Nəzərə çatdıraq ki, hazırda nə qədər gənc ailənin mənzilə ehtiyacının olması dəqiqləşdirilməyib.

Məlumat üçün bildirək ki, hazırda ölkədə ipoteka kreditləşməsinin 2 növü tətbiq edilir –adi, güzəştli. Adi ipoteka kreditləri illik 8, ilkin ödəniş 20 faiz olmaqla 25 il müddətinə  maksimum məbləğ 50 min manat həcmində verilir. Güzəştli ipoteka kreditlərinin  illik faizi 4, ilkin ödənişi 15 faiz,maksimum məbləğ 35 min manat təşkil edir və 30 il müddətinə təklif olunur.

2010-cu il ərzində ölkə bankları tərəfindən verilən kreditlərin məbləği 95,9 mln. manat təşkil edib. Bununla ipoteka kreditləşməsinin başlandığı 2006-cı ildən indiyədək verilən ipoteka kreditlərinin ümumi həcmi 248,1 mln. manata çatıb. Ötən il İpoteka Fondu  81 mln. manatlıq istiqraz buraxıb. İpoteka məqsədləri üçün dövlət tərəfindən ayrılan vəsaitlərin həcmi isə 14 mln. manat təşkil edib.Onu da bildirək ki,ötən il  noyabrın 1-ə ipoteka krediti alanların 41%-i 18-29 yaşında, 31%-i 30-35 yaşında, 28%-i isə 36 yaşdan yuxarı olub.

İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, ölkədə mənzilə ehtiyacı olan ailələr çoxluq təşkil edir. Bu rəqəmin dəqiqləşdirilməsi üçün mənzil bazarının dərindən araşdırılmasına ehtiyac var:”Hazırda gənclərə ipoteka kreditləri təklif edilsə də bu  səmərəli deyil. İpoteka kreditlərinin səmərəli olmamasının əsas səbəblərindən biri şərtlərin kifayət qədər ağır olmasıdır. Belə ki, güzəştli ipoteka krediti almaq üçün gənclərdən minimum 500 manat əməkhaqqı tələb edilir. Halbuki, gənclərin əksəriyyəti heç də 500 manat əməkhaqqı ödəyən iş yerlərində çalışmır.Əməkhaqqı üçün müəyyənləşdirilən minimumların yüksək olması gənclərin sosial ipotekalardan faydalanmasına imkan vermir”.

Sosial ipoteka kreditləri üçün ayrılan vəsaitlərin həcminin az olduğunu deyən qitisadçı bildirir ki, cari ildə də bu istiqamətə 14 milyon manat ayrılması nəzərdə tutulub: “Bu 400 nəfərin ipoteka krediti alması deməkdir. Tələb olunan əməkhaqqı üçün müəyyənləşdirilən minimumlar  daha çox mənzili olan  gənclərin ev  almasına şərait yaradır.  Hazırkı şərtlər  mənzilə tələbatı olan, aşağı əməkhaqqı ilə işləyən orta təbəqənin və ya aztəminatlı ailələrin üzvlərinin  mənzil sahibi olmasına  imkan vermir”.

İqtisadçı hesab edir ki, gənclər üçün təklif olunan ipoteka kreditlərinin şərtlərinin dəyişdirilməsinə ehtiyac var: “Kreditlərin verilməsi üçün tələb olunan sənədlərin sayı 18-dir. Hətta elə sənədlər var ki onların tətbiqi kifayət qədər absurd görsənir. Misal üçün, ipoteka götürən şəxsdən  şəxsiyyət vəsiqəsinin sürətinin natariusda təsdiq edilməsi tələb edilir.Halbuki inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə belə bir şərt yoxdur. Eyni zamanda elektron ipotekanın tətbiq edilməməsi  ipoteka kreditlərinin alınması prosesinin sadələşdirilməsinə imkan vermir. Bütün bunları nəzərə alaraq elektron ipoteka sisteminin tətbiqinə, müraciətlərin onlayn həyata keçirilməsinə və tələb olunan sənədləri azaltmaqla  ipoteka kteditləşməsindəki bürokratik əngəllərin aradan qaldırılmasına ehtiyac var. Digər tərəfdən dövlət büdcəsindən ipoteka kreditləşməsi üçün ayrılan vəsait 14 milyon manatdan 50 milyon manata qaldırılmalıdır”.

İyun ayında dövlət büdcəsinə əlavə və dəyişikliklərin ediləcəyini vurğulayan ekspert deyir ki, ipoteka kreditləşməsi üçün nəzərdə tutulan vəsaiti artırmaq mümkündür: “İpoteka kreditləşməsi üçün məbləğin aşağı olması da proqramın səmərəli olmamasına və əmlak bazarına təsiri olmamasına gətirib çıxarır. İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzi 2007-ci ildən başlayaraq güzəştli ipoteka kreditlərinin maksimum məbləğinin artırılmasını təklif edir”.  

V.Bayramov həmçinin güzəştli kreditlər üçün maksimum məbləğin 35 min manatdan 60 min manata qaldırılmasını təklif edir: “Gənclərin mənzil problemini həll etmək üçün yalnız ipoteka kreditlərinin verilmə qaydalarının sadələşdirilməsi deyil, bir sıra inkişaf etməkdə olan ölkələrdə həmçinin, Türkiyədə olduğu kimi gənclərin mənzil təminatı ilə bağlı dövlət proqramının qəbuluna ehtiyac var. Bu gənclərin ipoteka kreditləşməsindən kənar mənzil almasına imkan yaradacaq. Türkiyədə sözügedən proqramın xətti ilə mənzil alan şəxslər hər ay dövlətə 60 dollar  ödəyirlər. Misirdə bu rəqəm 80 dollardır.İpoteka kreditləşməsinin təkmilləşdirilməsinin aparılması ilə yanaşı belə bir proqramın hazırlanması, büdcə vəsaitləri hesabına mənzil tikintisi aparıb gənc ailələrə maya dəyərinə satılmasına ehtiyac var”.